سوم - ابعاد توبهء خداوند رحمان :
توبه خداوند بر بندگان در حقايقى چند نمودار مىشود :
1 - در آيهء زير درمىيابيم كه آسان گرفتن خداوند در حكمى كه صادر نموده است ، توبه ناميده مىشود ، همچون جايى كه خداوند حكم كرد ، مسلمانان قبل از نجوا با رسول اللَّه صدقه بدهند ، و سپس خداوند اين حكم را بر مسلمانان آسانتر گرفت . خداوند مىفرمايد :
ءَأَشْفَقْتُمْ أَن تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَتَابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ « 1 » .
« آيا ترسيديد پيش از نجوا كردن صدقهها بدهيد ؟ حال كه صدقه ندادهايد و خدا هم توبهء شما را پذيرفته است پس نماز بگزاريد و زكات بدهيد و از خدا و پيامبرش اطاعت كنيد كه خدا به كارهايى كه مىكنيد آگاه است . »
شايد توبه در اينجا به مفهوم غفران گناهى است كه از اين سخن پروردگار دريافت مىشود : فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَتَابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ . . . .
ب - بدين ترتيب خداوند بر مؤمنان نماز شب خوان تخفيف قائل شده است و آنها را به قرائت قرآن آن قدر كه مىتوانند فرا مىخواند . ( و شايد اين امر در آغاز شامل مؤمنان آغازين نيز بوده باشد ) . خداوند دربارهء آسانگيرى مىفرمايد :
. . . عَلِمَ أَن لَن تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرآنِ . . . « 2 » .
« . . . و مىداند كه شما هرگز حساب آن را نتوانيد داشت پس توبه شما را بپذيرفت و هرچه ميسّر شود از قرآن بخوانيد . . . »
پ - گاهى توبهء خداوند با هدايت ، تحقّق مىيابد ، زيرا خداوند سبحان توبهء آدم را پذيرفت و او را پس از برگزيدن ، هدايت نمود . خداوند مىفرمايد :
ثُمَّ اجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَتَابَ عَلَيْهِ وَهَدَى « 3 » .
« پس پروردگارش او را برگزيد و توبهاش را بپذيرفت و هدايتش كرد . »
هامش
( 1 ) - سورهء مجادله ، آيهء 13 .
( 2 ) - سورهء مزّمّل ، آيهء 20 .
( 3 ) - سورهء طه ، آيهء 122 .