2 -
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ
توبيخ شديدى است نسبت به مؤمنان ، بعضى گفتهاند خطاب به منافقين است زيرا مقام مؤمنان بالاتر از اين عتاب است ولى صريح
الَّذِينَ آمَنُوا
خلاف آن را مىرساند وانگهى مؤمنان از اين توبيخها در رابطه با جهاد و انفاق بسيار دارند .
ظهور آيه در آنست كه : اگر كاري را نخواهيد كرد وعدهاش ندهيد ولى منظور آنست كه به وعده عمل كنيد ، زيرا عدم وعده در جهاد سبب سقوط تكليف به وقت جهاد نيست ، از آيهء چهارم معلوم مىشود : مورد توبيخ تخلف از جهاد و عدم ثبات و عدم انفاق در بارهء آنست .
3 -
كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُونَ
جمله
أَنْ تَقُولُوا . . .
فاعل « كبر » و « مقتا » تميز است يعنى : « كبر هذا القول مقتا عند اللَّه » خلف وعده يكى از كارهاى بسيار زشت و از علائم نفاق است هشام بن سالم مىگويد از امام صادق عليه السّلام شنيدم مىفرمود : وعدهء مؤمن به برادرش نذرى است كه كفاره ندارد هر كه تخلف كند ، ابتدا به خدا تخلف كرده و با مقت او روبرو گرديده است زيرا خدا فرمايد :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ
« 1 » .
4 -
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ
نوعى تعليل است بر آيهء فوق ، يعنى وقتى كه خدا رزمندگان را دوست دارد قهرا آنها كه تخلف مىكنند مبغوض خدا مىباشند ، در عين حال از محبوب بودن رزمندگان در پيشگاه خدا حكايت دارد ، « صفا » حال و در جاى « صافين » است ،
كَأَنَّهُمْ بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ
حكايت از اراده و استقامت و عدم فرار مىكند .
هامش
( 1 ) كافى كتاب الايمان و الكفر باب خلف الوعد .