نكره آمدن براى تعظيم و شدت امر است كشاف سموم را حرارت آتش گفته است ،
لا بارِدٍ وَ لا كَرِيمٍ
هر دو صفت ظل هستند ، سايه چيزى است كه بايد خنك و خوشايند باشد ولى سايهاى كه از دود تشكيل شود نه خنك است و نه گوارا .
45 -
إِنَّهُمْ كانُوا قَبْلَ ذلِكَ مُتْرَفِينَ
.
تعليل عذاب آنهاست يعنى آنها در دنيا اهل طغيان بودند ، گويى منظور اصلى از آن عياشى و راحت طلبى است هر چند ثروتمند نيز نباشد . طبرسى فرموده « الممتنع عن اداء الواجبات طلبا . . . للرفاهية » .
46 -
وَ كانُوا يُصِرُّونَ عَلَى الْحِنْثِ الْعَظِيمِ
.
يعنى پيوسته مرتكب گناهان بزرگ مىشدند و عادت به گناه كرده بودند در مجمع فرموده : اصرار آنست كه به گناه ادامه دهد و از آن دست برندارد .
47 و 48 -
وَ كانُوا يَقُولُونَ أَ إِذا مِتْنا وَ كُنَّا تُراباً وَ عِظاماً أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ أَ وَ آباؤُنَا الْأَوَّلُونَ
.
آن دو آيه در رابطه با گناه بود ، ولى اين دو آيه دربارهء انكار معاد است منظور از « ترابا » مبدل شدن گوشتهاى بدن به خاك است كه فقط استخوان مىماند ، آنها در مقام انكار مىگفتند آيا ما و پدران پيشين ما بر انگيخته خواهيم شد . در
أَ وَ آباؤُنَا . . .
تعجب و استبعاد بيشتر از خودشان است .
49 و 50 -
قُلْ إِنَّ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ لَمَجْمُوعُونَ إِلى مِيقاتِ يَوْمٍ مَعْلُومٍ
.
اين آيات در حد جواب نقضى است بر انكار آنها ، جواب حلى و استدلالى بعدا خواهد آمد ، ميقات به معنى وقت معين و اضافه آن بيانيه است ، اولين و آخرين حكايت از آن دارد كه در اين كار ميان گذشتگان و آيندگان فرقى نيست .
51 -
ثُمَّ إِنَّكُمْ أَيُّهَا الضَّالُّونَ الْمُكَذِّبُونَ