فنا و رفتن از دنيا يكى از نعمتهاى خداوند و انتقال به دار بقاست ، انس و جن در مقابل اين نظام محكوم به حكمند و از خود قدرتى ندارند و نيز در اين خلقت
ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ
بودن خداوند پياده شده است .
ناگفته نماند : آيه
فَبِأَيِّ آلاءِ . . .
سى و يك دفعه در اين سوره تكرار شده و توأم با يك عتاب خفيف است و عدهاى از عذابها صريحا نعمت خوانده شده ، نظير :
هذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي يُكَذِّبُ بِهَا الْمُجْرِمُونَ يَطُوفُونَ بَيْنَها وَ بَيْنَ حَمِيمٍ آنٍ فَبِأَيِّ آلاءِ . . .
گويند : اين براى آنست كه : ياد آورى عذاب سبب پرهيز از گناه است ، ولى به نظر مىآيد : مراد آنست كه : عذاب در مجموع خلقت و در تكميل آن ، از مصاديق رحمت و نعمت است گرچه نسبت به شخص معذب عذاب مىباشد ، مانند اينكه بگوئيم : وجود دادگسترى و زندان در مجموع جامعه از مصاديق رحمت است ، گرچه نسبت به جرم و زندانى عذاب و بلاست .
اين مطالب قهرا در آن روز در فكر عرب جاهلى نمىگنجيد و مسلمانان نيز برداشت مختصرى داشتند مگر خاندان وحى صلوات اللَّه عليهم اجمعين ولى قرآن براى همه و هميشه است .