قُلْ لَنْ تَتَّبِعُونا كَذلِكُمْ قالَ اللَّهُ مِنْ قَبْلُ
.
نهى است در صورت نفى ، منظور از آن تأكيد عدم تبعيت است يعنى هرگز نخواهيم گذاشت كه با ما بيائيد ، خدا از پيش چنين گفته است .
فَسَيَقُولُونَ بَلْ تَحْسُدُونَنا بَلْ كانُوا لا يَفْقَهُونَ إِلَّا قَلِيلًا
.
بل اعراض است از
كَذلِكُمْ قالَ اللَّهُ
يعنى : خدا نگفته است بلكه تو اى پيامبر و مؤمنان بر ما بدخواهى مىكنيد كه نمىگذاريد بيائيم .
اين سخن ناشى از حماقت و سادگى است ، كه كسى بگويد فلانى تو پيامبر خدايى آن وقت چون پيامبر از خدا كلامى نقل كند در جواب بگويد : نه اين گفته از روى حسد است ، لذا فرموده : نمىفهمند چه مىگويند . عقلشان جز اندكى نيست .
16 -
قُلْ لِلْمُخَلَّفِينَ مِنَ الْأَعْرابِ سَتُدْعَوْنَ إِلى قَوْمٍ أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ تُقاتِلُونَهُمْ أَوْ يُسْلِمُونَ
.
يعنى : بگو : در خيبر شركت نتوانيد كرد ولى به زودى به جنگ قوم نيرومندى دعوت خواهيد شد . منظور از قوم نيرومند اهل حنين يا طائف ، موته و يا امثال آنست كه بعد از خيبر ، مسلمانان با آنها جنگيدند .
تُقاتِلُونَهُمْ أَوْ يُسْلِمُونَ
كلام مستأنفه است يعنى آنها مشرك و كافرند ، اهل كتاب نيستند تا جزيه گرفته شود ، با آنها بايد بجنگيد يا اينكه اسلام آورند ، آن وقت در رابطه با اطاعت و عدم اطاعت آنها فرموده :
فَإِنْ تُطِيعُوا يُؤْتِكُمُ اللَّهُ أَجْراً حَسَناً وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا كَما تَوَلَّيْتُمْ مِنْ قَبْلُ يُعَذِّبْكُمْ عَذاباً أَلِيماً
.
اطاعت قهرا دليل آن مىشد كه از نفاق به ايمان برگشتهاند لذا مستحق اجر حسن مىشدند ، منظور از
تَوَلَّيْتُمْ مِنْ قَبْلُ
اعراض از حضور در حديبيه است ، مراد از عذاب ، عذاب دنيا و يا دنيا و آخرت هر دو است