با مؤمنان و كفار مطابق عملشان رفتار مىشود ، آنان كه در دنيا قيامت و عذاب را به مسخره ميگرفتند ، همان عذاب مسخره شده بر آنها مسلط مىشود .
اين كارها طبق عدالت صد در صد انجام مىگيرد ، پس حمد خداى را كه رب آسمانها و زمين و رب العالمين است ، پروردگار بودن ، لازمهاش چنين است لذا در آخر فرموده :
فَلِلَّهِ الْحَمْدُ . . .
.
27 -
وَ لِلَّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
.
اين قسمت از آيه در رابطه با وقوع قيامت است يعنى حكومت كائنات در دست خداست ، مىتواند با حياء مجدد مردمان فرمان دهد : لذا در تعقيب اين سخن فرموده :
وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ . . .
منظور از خسران ، نرسيدن به ثواب و بهشت است .
28 -
وَ تَرى كُلَّ أُمَّةٍ جاثِيَةً كُلُّ أُمَّةٍ تُدْعى إِلى كِتابِهَا
.
يعنى بعد از قيام ساعة ، جريان از اينقرار خواهد بود . اين آيه و آيهء بعدى حكايت از كتابى مىكند كه براى هر امت تشكيل خواهد شد . چنان كه : آيهء :
وَ كُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فِي عُنُقِهِ وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً يَلْقاهُ مَنْشُوراً
اسراء / 13 دلالت بر كتاب شخصى دارد .
ناگفته نماند : كارهاى اجتماعى طورى است كه از عهده يك نفر ساخته نيست بلكه عدهاى در به وجود آوردن آن دست به كار مىشوند ، اعم از آنكه بدعت باشد يا سنّت ، لذا براى امّتى كه آن را به وجود آورده است نامه عملى تشكيل مىشود كه همه طبق آن معاقب يا مثاب مىشوند . « جاثية » حاكى از خضوع انسانها در مقابل حق است . آيه درباره گناهكاران است ولى همه مشمول اين قانون هستند گناهكار باشند يا نيكوكار .
الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ