در كتاب خصال و عيون اخبار الرضا از حضرت رضا صلوات اللَّه عليه نقل شده : هر قربانى كه در « منى » تا روز قيامت ذبح شود فديه اسماعيل است و در عيون اخبار الرضا اضافه شده : قربانيهاى ديگر نيز فديه اسماعيل است ( از تفسير صافى ) .
و اينكه روايت شده : ابراهيم در آن روز قوچى را ذبح كردند و آن را جبرئيل آورد ، ظاهرا اين عمل افتتاح آن كشتار بزرگ به دست آن حضرت بوده است .
بعضىها مىگويند : مراد از ذبح عظيم شهادت حضرت حسين عليه السّلام و ياران او است و نسبت آن را به روايت مىدهند ، در روايات همچو مطلبى پيدا نشد بلكه در حديث آمده : شهادت امام حسين عليه السّلام به ابراهيم عليه السّلام خبر داده شد آن حضرت محزون گرديد خدا فرمود : ثواب اين حزن تو مانند ثواب حزنى است كه دوست داشتى اى كاش اسماعيل را ذبح كرده و در راه خدا محزون مىشدى .
( تفسير صافى ) .
ذبيح اسماعيل بود نه اسحاق :
در آيات گذشته خوانديم كه بشارت ولادت اسحاق پس از جريان قربانى بوده است اين تقريبا تصريح است در اينكه : ذبيح اسماعيل بوده است ، به طور صحيح از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله نقل شده كه فرموده است : «
انا ابن الذبيحين
» منظور از ذبيح اول اسماعيل و از ذبيح دوم پدرش عبد اللَّه است .
زياد بن سوقه گويد از حضرت باقر عليه السّلام سؤال كردم : ذبيح كدام است ؟
فرمود اسماعيل ، عبد اللَّه بن سنان از حضرت صادق عليه السّلام پرسيد : ذبيح كدام است فرمود : اسماعيل « 1 » .
هامش
( 1 ) - مجمع البيان و تفسير برهان .