به شب بگوئيد : سبحان اللَّه و . . . ، مانند
قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ سَلامٌ عَلى عِبادِهِ الَّذِينَ اصْطَفى . . .
نمل / 59 ، بايد دانست آنان كه آيات را انشاء گرفته و لفظ « قل » مقدر كردهاند ، تسبيح و تحميد را حمل بر نمازهاى پنجگانه نمودهاند ، ولى قول اول از حج است .
19 -
يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَ يُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ كَذلِكَ تُخْرَجُونَ
.
اين آيه نظير آيهء هشتم ، استدلال است بر معاد از راه قياس به عالم نباتات كه در آخر سورهء « حجر » ضمن قسم دوم از اقسام استدلال به معاد مشروحا گفته شد .
بيرون آوردن زنده از مرده ، همان بيرون آوردن درختها از هستهها و بوتهها و علفها از تخمهاست ، سپس از همان درختها و علفها هستهها و تخمهاى مرده بيرون مىآيد .
ناگفته نماند : موجود زنده آنست كه چهار عمل حياتى را دارا باشد كه عبارتند از : جذب ، دفع ، حركت و توليد مثل .
على هذا دانهء گندم كه هيچ يك از اين اعمال را ندارد مرده است ، گرچه سلولى به حالت خفته در آن موجود است . و چون دانه را بكاريم زنده مىشود ، ساقه ، ريشه ، و برگ و سنبل مىشود ، باز از همان سنبل ، دانههاى مرده بيرون مىريزد و عمل »
يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ . . .
انجام مىپذيرد ، زنده شدن زمين نيز ظاهرا همان روئيدن نباتات در آنست .
ذرات بدن انسان نيز مانند دانهها در بهار آخرت در درون زمين مىرويند و انسانها مانند علفها از زمين سر بيرون مىآورند ، وعدهء
وَ كَذلِكَ تُخْرَجُونَ
تحقق پيدا مىكند .