« يتذكر » آنست كه طرف ، سخن تذكر دهنده را قبول كند ، خشيت نيز باعث مىشود كه انسان به قبول سخن نزديك باشد .
يعنى : با او به نرمى سخن گوئيد تا ايمان بياورد و يا بترسد و به ايمان آوردن نزديك باشد . طبرسى رحمه اللَّه « لعل » را مربوط به موسى و هارون دانسته و فرموده : با رجاء و اميد برويد نه با يأس از ايمان او « 1 » .
ناگفته نماند : يكى از معانى « لعل » تعليل است كه جمعى از جمله اخفش و كسايى حتمى دانستهاند .
در اقرب الموارد از ابو البقاء نقل شد كه هر « لعل » در قرآن براى تعليل است مگر
لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ
شعراء / 129 كه براى تشبيه است . ناگفته نماند : اين كليت قابل قبول نيست ، راغب در مفردات گويد : در بسيارى از موارد آن را به « كى » تفسير كردهاند ، على هذا معناى آن در اين گونه موارد تعليل است كه ترجمه آن « با » مىشود ، يعنى با او با نرمى سخن گوئيد تا ايمان بياورد و يا بترسد ، به نظر مىآيد كه فرعون ترسيده و نزديك به تسليم شده ولى خودپسندى او را از ايمان آوردن بازداشته است ، پس نبايد اشكال كرد كه خدا مىدانست هيچ يك نخواهد شد چرا چنين گفته است ؟
الميزان از فخر رازى نقل كرده : سرّ اينكه خدا چرا موسى را پيش فرعون فرستاد با آنكه مىدانست او ايمان نخواهد آورد ، بر ما معلوم نيست در اين گونه محلها جز تسليم چارهاى نداريم .
هامش
( 1 ) در تهذيب از امير المؤمنين ( ع ) نقل شده :
« و اعلم ان اللَّه عز و جل قال لموسى حين ارسله الى فرعون فاتياه فقولا له قولا لينا لعله يتذكر او يخشى و قد علم انه لا يتذكر و لا يخشى و لكن ليكون ذلك احرص لموسى على الذهاب »
و اللَّه اعلم روايت سند صحيحى ندارد .