است ، زيرا عذاب صيد كنندگان در آيهء بعدى خواهد آمد ، على هذا معنى اين مىشود : چون تاركان امر به معروف تذكر خدا را دربارهء امر به معروف از ياد بردند ، امر به معرف كنندگان را نجات داده و ظالمان تارك امر به معروف را به عذابى سخت گرفتار كرديم ، احتمال دارد منظور از « نسوا » صيد كنندگان باشد ولى از
الَّذِينَ ظَلَمُوا
تاركين امر به معروف هستند .
166 -
فَلَمَّا عَتَوْا عَنْ ما نُهُوا عَنْهُ قُلْنا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ
اين قسمت حتما راجع به صيد كنندگان است كه مسخ شدند « 1 » از نهى شده طغيان كردند يعنى به آن اهميت نداده و سبت را شكستند ، على هذا دو گروه از بين رفته و فقط آمران به معروف نجات يافتهاند ، در مجمع البيان از امام صادق و در تفسير عياشى از امام باقر عليهما السّلام نقل شده كه دو گروه هلاك شده و فقط يك گروه نجات يافتند و در الميزان از كافى از امام صادق عليه السّلام نقل شده : آن سه صنف مىباشند صنفى نجات يافتند ، و صنفي مسخ و صنفى هلاك شدند .
از عكرمه نقل شده كه به مجلس ابن عباس وارد شدم ، مقابلش قرآنى بود و آيهء
فَلَمَّا نَسُوا ما ذُكِّرُوا بِهِ
را مىخواند و مىگريست آن گاه گفت : ميدانم كه خدا صيادان ماهى را هلاك كرد و فرقه نهى از منكر را نجات داد ولى نمىدانم با آنها كه نهى نكردند و خود نيز مرتكب نشدند چه كرد . اما چنان كه از آيات استظهار كرديم و از روايات معلوم شد آن گروه نيز هلاك شدهاند و مصداق
الَّذِينَ ظَلَمُوا
بودند راجع به جريان مسخ و حقيقت آن رجوع شود به آيهء شصت و پنجم از سورهء بقره و در قاموس قرآن به لفظ : قرد و مسخ و سبت رجوع كنيد .
هامش
( 1 ) منظور ازقُلْنا لَهُمْ . . .ارادهء خداوندى است نظيرإِنَّما قَوْلُنا لِشَيْءٍ إِذا أَرَدْناهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُهمان خواست خدا مسخشان كرد نه اينكه كلامى در ميان باشد .