هستند كه عذر نداشتند و عذر تراشيدند على هذا هر دو گروه بدكار و مقصرند و از آنها كسانى كه عذر واقعى نداشتند عذاب خواهند ديد ، از اين آيه و آيهء 24 از سورهء فتح مىشود فهميد كه اعراب ساكن مدينه هم بودهاند .
91 -
لَيْسَ عَلَى الضُّعَفاءِ وَ لا عَلَى الْمَرْضى وَ لا عَلَى الَّذِينَ لا يَجِدُونَ ما يُنْفِقُونَ حَرَجٌ إِذا نَصَحُوا لِلَّهِ وَ رَسُولِهِ ما عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
.
بيان صاحبان اعذار است كه رفتن به جنگ براى آنها واجب نيست مانند ناتوانان ، مريضان و كسانى كه ساز و برگ پيدا نمىكنند مشروط بر اينكه مانند منافقان پشت سر مؤمنان افساد نكنند ، شايعه پراكنى ننمايند ، بلكه عملشان را براى خدا و رسول خالص كنند ، مردم را روشن نمايند و بينش بدهند ، در اين صورت محسنين و نيكوكارانند ، براى نيكوكاران راهى براى رسيدن عذاب نيست چنان كه دربارهء
وَ قَعَدَ الَّذِينَ كَذَبُوا . . .
آمده :
سَيُصِيبُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ
، غفور در آيه به معنى چارهساز است و يا در رفع تكليف نيز غفران به كار مىرود جملهء
وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
تعليل بر داشتن حكم از ذوى الاعذار است .
در مجمع البيان نقل شده : ابن ام مكتوم كه نابينا بود ، محضر رسول خدا گفت : يا رسول اللَّه من پير مرد نابينا و ضعيف الجسم هستم ، كسى ندارم مرا بياورد آيا مأذونم كه به جهاد نيايم ، حضرت ساكت شد ، آيه نازل گرديد .
92 -
وَ لا عَلَى الَّذِينَ إِذا ما أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لا أَجِدُ ما أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّوْا وَ أَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَناً أَلَّا يَجِدُوا ما يُنْفِقُونَ
.
در مجمع آمده : هفت نفر بودند از جمله عبد الرحمن كعب ، عتبة بن زيد عمرو بن غنمه ، سالم بن عمير و . . . پيش آن حضرت آمده گفتند يا رسول اللَّه به ما