شرحها
آيات شريفه دنبالهء بررسى موضع منافقان در جريان تبوك و توضيح كلّى در زمينهء آنهاست ، كه منافقان پيوسته و در هر زمان بايد چنان باشند .
49 -
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ ائْذَنْ لِي وَ لا تَفْتِنِّي أَلا فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُوا وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكافِرِينَ
.
منظور از « لا تفتنى » ظاهرا انداختن به سختى و مشكلات است كه بعضى از منافقان به آن حضرت گفته : اذن بده كه بمانم و به جنگ نروم و مرا به فتنه و سختى نيانداز كه رفتن به جنگ براى من سخت است ، اينكه گفتهاند : آن حضرت زنان اسير شونده را به نظر آنها آورد و تشويقشان كرد و بعضى از منافقان گفت : مرا با اين وعدهها فريب مده ، به نظر بعيد بلكه باطل مىآيد . چنان كه
أَلا فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُوا
شاهد آنست و نشان مىدهد كه هر دو فتنه يكى است ، نقل است كه گويندهء اين سخن « جد بن قيس » از خزرج بوده است .
آن گاه مىگويد : بدانيد كه اينها با اين نفاق و تقاضاى تخلّف به عذاب و بدبختى افتادند و خود را رسوا كردند ، اين در دنيا و در آخرت نيز جهنم آنها را احاطه خواهد كرد ممكن است
وَ إِنَّ جَهَنَّمَ . . .
جمله حاليه و بيان
فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُوا
باشد يعنى : فعلا و اكنون با اين نفاقى كه دارند در ميان جهنم هستند ( النهايه آن را احساس نمىكنند ) .
50 -
إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَ إِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنا أَمْرَنا مِنْ قَبْلُ وَ يَتَوَلَّوْا وَ هُمْ فَرِحُونَ
.
منظور از
أَخَذْنا أَمْرَنا
گرفتن كار خود به دست و احتراز از پيش آمد ناگوار است گويى مراد آنست كه كار مؤمنان از دستشان رفت و شكست خوردند ولى ما از اول كار خود را به دست گرفته و به جنگ نرفتيم ، مراد از « يتولوا »