يَعُودُوا فَقَدْ مَضَتْ سُنَّتُ الْأَوَّلِينَ
.
اين آيه راجع به آنست كه باب توبه بر آنها بسته نشده است ، مراد از « ينتهوا » ترك كردن جنگ و فتنه انگيزى توأم با ايمان است و گرنه ، مورد مغفرت قرار نمىگيرند حديث نبوى را كه فرموده :
« الاسلام يجب ما قبله »
اسلام آوردن گذشتهها را مىپوشاند ، همه قبول كردهاند . يعنى اگر دشمنى با اسلام را ترك كنند و اسلام آورند گذشتههايشان آمرزيده مىشود و اگر به دشمنى باز گردند طبق سنت گذشتگان تار و مار مىشوند .
39 -
وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ بِما يَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
.
اين دستور در رابطه با آنهايى است كه پيوسته توطئه كرده و جو را بر عليه اسلام شورانيده بودند چنان كه در آيه 61 خواهد آمد ، يعنى با آنها بجنگيد تا اين ناآرامى و هر روز درگيرى ايجاد كردن از بين برود و دين و حكومت همهاش براى خدا باشد و اگر از اين اغتشاش دست برداشته خدا به كارشان دانا و حكم مقتضى صادر مىكند ، شايد حكم مقتضى آن باشد كه در آيه 61 فرموده :
وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَها وَ تَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ
.
در مجمع البيان از امام صادق عليه السّلام نقل شده : تأويل اين آيه هنوز نيامده است اگر قائم ما قيام كند ، آنان كه او را درك مىكنند پياده شدن اين آيه را مىبينند و دين محمّد صلّى اللَّه عليه و آله بهر جا كه شب رسيده است مىرسد تا در روى زمين مشركى نماند . . . « 1 » اين يك برداشت بخصوصى از آيهء شريفه است در زمينهء ظهور
هامش
( 1 )
روى زرارة و غيره عن ابى عبد اللَّه عليه السلام انه قال لم يجيء تأويل هذه الايه و لو قام قائمنا بعد سيرى من يدركه ما يكون من تأويل هذه الاية و ليبلغن دين محمد ( ص ) ما بلغ الليل حتى لا يكون مشرك على ظهر الارض كما قال اللَّه تعالى يعبدوننى لا يشركون بى شيئا .