لام در
لِأُولاهُمْ
براى علت است يعنى : امت آخر براى بيشتر معذب شدن امت اول ، به خدا مىگويد : به اينها دو چندان عذاب بده .
به هر حال هر امتى كه داخل شود به امت پيشوا لعنت مىكند و چون سابقى و لاحقى همه به هم رسيدند ، لاحقىها از خدا آن درخواست را مىكنند .
قالَ لِكُلٍّ ضِعْفٌ وَ لكِنْ لا تَعْلَمُونَ
دو چندان بودن عذاب براى سابقىها به علت آن است كه خود گمراه بوده ، ديگران را نيز گمراه كردهاند و براى لاحقىها بدين علت است كه خود گمراه شده و به سابقىها نيز در اطاعت از امر آنها ، كمك كردهاند ، از اين معلوم مىشود كه منظور از سابقىها پيشوايان ستمگرند چنان كه از امام صادق نقل شد ، زيرا اين تقابل در ميان امّت گذشته و امت آينده جور در نمىآيد
وَ لكِنْ لا تَعْلَمُونَ
ظاهرا براى آن است كه دو شخص معذب از اندازه عذاب و درد يكديگر آگاهى نمىتوانند داشته باشند ولى خدا خبر مىدهد كه عذاب هر يك در نوبت خود مضاعف است .
39 -
وَ قالَتْ أُولاهُمْ لِأُخْراهُمْ فَما كانَ لَكُمْ عَلَيْنا مِنْ فَضْلٍ فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ
.
جواب پيشوايان ستمگر است در مقابل درخواست عذاب بيشتر از طرف پيروان گمراه . كه مىگويند : شما چه فضلى بر ما داريد تا عذابتان كمتر باشد ، شما هم در مقابل عملتان كه داراى دو جنبه بود عذاب مضاعف را بچشيد ، به نظرم الف و لام « العذاب » براى عهد و اشاره به عذاب مضاعف است .
40 -
إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ اسْتَكْبَرُوا عَنْها لا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوابُ السَّماءِ وَ لا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِياطِ
.
شايد مراد از
أَبْوابُ السَّماءِ
ابواب بهشت باشد ، جملهء
وَ لا يَدْخُلُونَ . . .
نيز مؤيد آنست . و شايد مراد ابواب رحمت خدا باشد ، گويند : براى رفتن ارواح و اعمال و دعاهاى آنها درهاى آسمان گشوده نمىشود ، در مجمع البيان