است هر كه را خدا بخواهد هدايت كند سينهاش را براى پذيرش حق وسعت مىدهد و هر كه را بخواهد اضلال كند سينهاش را تنگ و تنگتر مىكند گويى به سختى در آسمان بالا مىرود ، پذيرش حق براى او خفقان مىآورد ، در اينجا دو مسئله هست :
اول : هدايت و اضلال گر چه از خداست ولى اين در صورتى است كه بنده به اختيار خود در راه هدايت و گمراهى قدم بردارد چنان كه در سورهء مائده آيهء شانزده و در آل عمران ذيل آيهء
قُلِ اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ . . .
توضيح دادهام ، ذيل اين آيه نيز كه خواهد آمد ، مسئله را روشن مىكند .
دوم : تشبيه
كَأَنَّما يَصَّعَّدُ فِي السَّماءِ
تشبيه كامل و علمى است ، انسان هر قدر در آسمان بالا رود هوا رقيقتر و كمتر مىشود و در اثر نبودن اكسيژن احساس خفقان و تنگى سينه مىكند ، اين يكى از معجزات قرآن مجيد است كه آن روز كسى از اين خبر نداشت ، استفاده از اين تشبيه به عهدهء خواننده است
كَذلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ
ذلك اشاره است به ضيق و حرج ، مراد از رجس همان تنگى است
عَلَى الَّذِينَ . . .
نشان مىدهد كه ابتدا يك حالت لجاجت و عدم تسليم در انسان هست ، تنگى و خفقان كه يك نوع پليدى است بر آن اضافه مىشود ولى اگر قلب از حالت عدم پذيرش بيرون رود شرح صدر جاى آن را مىگيرد .
126 -
وَ هذا صِراطُ رَبِّكَ مُسْتَقِيماً قَدْ فَصَّلْنَا الْآياتِ لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ
هذا . . .
ظاهرا اشاره است به شرح صدر به وقت ارادهء هدايت و تنگى به وقت ارادهء اضلال ، يعنى راه راست و سنت دائمى الهى در ارشاد و اضلال همين است فرد فرد اين مطالب را براى آنان كه پند مىپذيرند روشن كرديم .