لفظ
إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ
شامل هر دو قسمت است مراد از
آخَرانِ . . .
غير مسلمان است ، اصابهء مرگ ، احساس علائم مرگ است .
تَحْبِسُونَهُما مِنْ بَعْدِ الصَّلاةِ فَيُقْسِمانِ بِاللَّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ لا نَشْتَرِي بِهِ ثَمَناً وَ لَوْ كانَ ذا قُرْبى وَ لا نَكْتُمُ شَهادَةَ اللَّهِ إِنَّا إِذاً لَمِنَ الْآثِمِينَ
.
لفظ
إِنِ ارْتَبْتُمْ
حاكى است كه سوگند دادن در صورتى است كه در شهادت آن دو شك كنيم ، از حضرت باقر - صلوات اللَّه عليه - نقل شده : در حجاز اين كار را بعد از نماز عصر مىكردند كه حاضران بسيار بودند ، كيفيت سوگند همانست كه در آيه آمده است ، مراد از « ذا قربى » آن است كه وصيت شده ( موصى له ) از از اقوام قسم خورندگان باشد كه احتمال هست به نفع او وصيت را جعل كنند ، اضافهء شهادت بر خدا براى آن است كه شهادت راست است و براى رضاى خدا است نه اغراض ديگر . منظور از « ثمن » بهرهء دنيايى است .
107 -
فَإِنْ عُثِرَ عَلى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْماً فَآخَرانِ يَقُومانِ مَقامَهُما مِنَ الَّذِينَ اسْتَحَقَّ عَلَيْهِمُ الْأَوْلَيانِ
مراد از « الاوليان » دو شاهد غير مسلمان است كه از حيث وصيت اولى و نزديك به ميت هستند ( چون وقت وصيت فقط آنها حاضر بودهاند ) منظور از
اسْتَحَقَّ عَلَيْهِمُ
استحقاق اثم است ، مراد از « الذين » ورثه ميت مىباشد يعنى اگر اطلاع حاصل شد كه آن دو دروغ گفته و مرتكب گناه شدهاند ، دو نفر در مقام آنها مىايستند ، اين دو نفر از جانب ورثهء ميت كه دو شاهد نزديك به ميت هستند كه دو شاهد نزديك به ميت ( دو شاهد غير مسلمان ) بر عليه آنها مرتكب گناه شدهاند .
فَيُقْسِمانِ بِاللَّهِ لَشَهادَتُنا أَحَقُّ مِنْ شَهادَتِهِما وَ مَا اعْتَدَيْنا إِنَّا إِذاً لَمِنَ الظَّالِمِينَ
.