ارحام : رحم ( بفتح اوّل و كسر دوّم ) رحم زن . محل رشد جنين . جمع آن ارحام است مراد از آن در آيه خويشاوندىها است .
رقيب : مراقب . مراد از آن مواظب و ناظر بر اعمال است « رقبه : اشرف عليه من مكان عال » ( المنار ) .
شرحها
اين آيه كه به حكم عنوان تمام سوره است دو مطلب را به انسانها گوشزد مىكند يكى اينكه : از خدا به ترسيد كه آفريننده و پرورش دهندهء شماست ، روح تقوى و پرهيز از بديها پيوسته در شما باشد ، دوم اينكه : نوعدوست و بشر دوست باشيد چون شما انسانها همه به يك تبار بر مىگرديد و در واقع افراد يك خانواده هستيد .
1 -
يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ وَ خَلَقَ مِنْها زَوْجَها
.
گفته شد مراد از « نفس » ظاهرا « شخص و كس » است مثل :
يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَ أُنْثى . . .
حجرات / 13 ، « من » در
وَ خَلَقَ مِنْها
به معنى جنس است يعنى جفتش را از جنس او آفريد رجوع شود به « نكتهها » جملهء
الَّذِي خَلَقَكُمْ . . .
وَ نِساءً
مقدّمه است براى دستور ارحامى كه در ذيل آيه آمده است :
وَ بَثَّ مِنْهُما رِجالًا كَثِيراً وَ نِساءً
يعنى از آن دو ، مردان و زنان بسيارى آفريد .
رِجالًا وَ نِساءً
شامل همهء انسانها نمىشود و گرنه لازم بود « الرجال - النساء » گفته شود « 1 » ظهورش همان است كه از آن دو فرزندان بسيارى
هامش
( 1 ) ظاهرا « من » در « منهما » نشويه است يعنى از آن دو مردان و زنان بسيارى آفريد و اگر براى جنس باشد معنايش آنست كه : از جنس آن دو مردان و زنان بسيارى آفريد در اين صورت آنها از بين رفتهاند فقط نسل كنونى باقى است كه از نفس واحده آفريده شده است .