فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ طَيِّباتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ
مىبينيم كه در اثر ستمكارى بعضى از حلالها به آنها حرام شده است و در جاى ديگر بعد از نقل محرمات آمده
ذلِكَ جَزَيْناهُمْ بِبَغْيِهِمْ
انعام / 146 ، اين تحريم در اثر تجاوز آنها بود ، بايد دانست در اصل شريعت تكليف سنگين نيست ولى نافرمانيها آن را سنگين مىكنند چنان كه از « حملته . . . » معلوم مىشود ، ولى بايد دانست كه آنها تكليف خارج از مقدور نبود و گرنه مخالف
لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها
مىشد .
مؤمنان در اين قسمت از آيه ، دو تقاضا از خدا دارند : يكى عدم مؤاخذه در مقابل نسيان و خطا ، ديگرى گرفتار نشدن به تكليف سنگين كه ديگران گرفتار شدند .
رَبَّنا وَ لا تُحَمِّلْنا ما لا طاقَةَ لَنا بِهِ
تكرار لفظ « ربنا » خضوع بخصوصى در برابر خدا و چنگ زدن به مقام ربوبيت و كارسازى است ، مراد از
« ما لا طاقَةَ لَنا »
عذابهاى منهدم كننده و خانمان برانداز است كه در اثر گناهان پيش مىآيند ، اين تقاضاى ديگر مؤمنان از مقام ربوبيت است كه به چنان بلاها گرفتار نشوند .
وَ اعْفُ عَنَّا وَ اغْفِرْ لَنا وَ ارْحَمْنا أَنْتَ مَوْلانا فَانْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرِينَ
به نظر مىآيد مراد از « اغفر لنا » از بين بردن آثار وضعى گناهان باشد كه غير از عفو است . در اينجا مؤمنان چهار خواهش ديگر از خدا دارند ، كه مىگويند : خدايا ما را بيامرز ، آثار گناهان را از ما ببر ، و ما را قرين رحمت خود فرماى ، و بر قوم كافران پيروز گردان . آمين .
نكتهها
يكى از بزرگترين كارهاى نيك تربيت انسان است ، تربيتى كه بر اساس ايمان به خدا و معاد باشد ، اگر انسانها چنين تربيت شوند ، دنيا مدينهء فاضله