مَتاعٌ بِالْمَعْرُوفِ . . .
بقره / 241 به زودى بررسى خواهد شد .
مَتاعاً بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ
گويند : « متاع » مفعول است براى « متعوهن » يعنى متاع دهيد آنها را متاعى پسنديده . على هذا متاع مصدر است « حقا » مصدر است براى فعل محذوف ، قيد احسان ظاهرا براى آنست كه اين كار از شعبههاى احسان و نيكوكارى است و شما از آنان باشيد و گرنه اين متاع و عطيه واجب است چنان كه از ظهور آيات و كلمات امامان عليهم السّلام پيدا است .
237 -
وَ إِنْ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ وَ قَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِيضَةً فَنِصْفُ ما فَرَضْتُمْ
.
اين دستور مشروح حكمى است كه بطور اجمال از آيهء اولى فهميده شد و اگر كسى پيش از دخول ، زن خويش را طلاق دهد و در حين عقد تعيين مهر شده باشد بايد نصف مهر را بدهد .
إِلَّا أَنْ يَعْفُونَ أَوْ يَعْفُوَا الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكاحِ
.
مراد از « الذى بيده » ممكن است زوج باشد يعنى وظيفه پرداختن نصف مهر است مگر آنكه زنان عفو كنند و نگيرند و يا مرد عفو كند و همهء مهر را بدهد ، زوج كسى است كه عقد نكاح در دست او است مىتواند نگهدارد و مىتواند با طلاق آن را از بين ببرد ، در روايات اهل سنت از رسول خدا و على بن ابى طالب عليه السّلام نقل شده مراد از « الذى بيده . . . » زوج است در تفسير ابن كثير از شريح نقل شده : على بن ابى طالب عليه السّلام از من پرسيد
الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكاحِ
كيست ؟
گفتم : ولى زن فرمود : نه ، بلكه آن زوج است .
ولى در روايات صحيح اهل بيت عليهم السّلام نقل شده كه مراد از آن ولىّ زن است اعم از پدر و جد و وصى در صغيره و برادر و وكيل در زنى كه آنها را در كار خود وكيل كند « 1 » .
هامش
( 1 ) - تفسير عياشى ، آلاء الرحمن ، كافى و غيره .