224 -
وَ لا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمانِكُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَ تَتَّقُوا وَ تُصْلِحُوا بَيْنَ النَّاسِ
.
يعنى : خدا را مانع قرار ندهيد از اينكه نيكى و تقوى و اصلاح كنيد . در تفسير عياشى از امام باقر و صادق - صلوات اللَّه عليهما - نقل شده : مراد آنست كه كسى سوگند ياد مىكند تا با برادرش و نظير او و يا با مادرش سخن نگويد .
در مجمع البيان فرموده : علت نزول آيه آن بود كه يكى از ياران حضرت رسول صلّى اللَّه عليه و آله به نام عبد اللَّه بن رواحه سوگند ياد كرد كه به خانه برادر زنش نرود و با او سخن نگويد و ميان او و زنش آشتى ندهد و مىگفت : من سوگند ياد كردهام كه اينكارها را نكنم . علت نزول هر چه باشد در آيات مطلب بزرگى مطرح شده است كه در نكتهها خواهد آمد .
بنا بر اين « عرضه » به معنى مانع ، « ايمان » قسم خوردهها « 1 » و « ان تبروا . . . » بيان ايمان است چنان كه در جوامع الجامع و كشاف اختيار شده و تقدير آيه چنين مىشود : « و لا تجعلوا اللَّه مانعا لبركم و تقواكم و اصلاحكم » منظور از آيه آنست كه نمىشود به خدا سوگند ياد كرد و كارهاى نيك را انجام نداد ، با سوگند به خدا كارهايى كه مورد رضاى خداست حرام نمىشوند على هذا چنين سوگندها منعقد نمىشوند چنان كه در كتب فقه روشن شده است .
در كافى « كتاب الايمان » از حضرت صادق - صلوات اللَّه عليه - نقل شده :
« لا تحلفوا باللّه صادقين و لا كاذبين فانه عز و جل يقول :
وَ لا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمانِكُمْ
در اين روايت نظر امام عليه السّلام ظاهرا فقط به صدر آيه است ولى با ملاحظه ذيل مراد عوض مىشود ، ائمه عليهم السّلام گاهى به قسمتى از آيه استناد فرموده و از آن حكم مستقل استفاده كردهاند اينهم ظاهرا يكى از آنها است .
هامش
( 1 ) - اطلاق حلف بر محلوف عليه شايع است در روايت آمده : « حلف على يمين . . . » كه مراد محلوف عليه است .