سوم : لفظ « به غير الحق » در
وَ يَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ
براى آن نيست كه پيامبران را به حق مىتوان كشت بلكه منظور آنست كه كشتن پيامبران به ناروا است چنان كه در آيهء
وَ مَنْ يَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ لا بُرْهانَ لَهُ بِهِ
منظور آنست كه براى خداى ديگر ، برهانى نيست ( از مجمع البيان ) به عبارت ديگر : قيد توضيحى است و مفهوم ندارد شايد مراد آنست كه از روى خطا و اشتباه نمىكشتند بلكه به عمد مىكشتند ، پس به غير الحق به معناى به غير اشتباه است .
62 -
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هادُوا وَ النَّصارى وَ الصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ . . .
در لفظ « من آمن » ضمير « منهم » مستتر است يعنى هر كه از اين چهار گروه به خدا و قيامت ايمان آورد و نيكوكار باشد اهل بهشت است ظاهرا ظرف
فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ
آخرت است گرچه مىشود شامل دنيا هم باشد .
جملهء
لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ
فقط در آخرت قابل پياده شدن است چون در دنيا پيوسته توأم با نقص و كمبود هستيم و آن سبب حزن است ، و توأم با احتمال از دست رفتن نعمتها و آمدن مرگ هستيم و آن باعث خوف است ، اما در آخرت نه كمبود هست و نه تمام شدن ، پس حزن و خوفى در آن نيست ، اگر در بعضى از آيات تعبير فوق راجع به دنيا آيد بايد عدم خوف و حزن را نسبى بدانيم در اينجا چند مطلب هست :
اول : صابئين سه بار در قرآن مجيد ياد شدهاند يكى در اين آيه ، ديگرى در سورهء مائده / 69 كه عين همين آيه است ، ايضا :
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هادُوا وَ الصَّابِئِينَ وَ النَّصارى وَ الْمَجُوسَ وَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا إِنَّ اللَّهَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ
حج / 17 .