و چه مثوبات اخرويه .
عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضى
و لو اينكه نماز لا تسقط به حال حتى صلوة غريق و حريق و مهدوم عليه لكن البتة تخفيف دارد بر مريض نشسته و خوابيده بر طرف راست يا چپ يا بر قفا حتى گذرانيدن بقلب كه قدرت بر تكلم نداشته باشد .
وَ آخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ
در مسافرت بالاخص مسافرتهاى سابق كه يا پياده يا بر شتر و حمار و اسب مسافرت ميكردند ، و جادههاى خاكى و پست و بلندى و كوه و دره و در روى آب با بلم و كشتى كه بتوسط باد بايد حركت كند و تاريكى شب و خطرات حيوانات موذيه و درنده و قطاع الطريق البته بسيار مشكل بود .
يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ
مراد سفر مباح است يا براى امر واجب مثل سفر حج واجب و جهاد فى سبيل اللَّه و ارشاد جهال يا نجات از ظلمه و فساق يا نذر و عهد و يمين يا امر مستحبّ مثل زيارت ائمه هدى و حج و عمره مندوبه و امثال اينها ، يا امر مباح براى تجارت و كسب و اشباه آنها ، اما سفر حرام كه براى ظلم و اعانت به ظالم و لهو و لغو و فسق و فجور باشد كه نماز در او قصر نميشود بلكه هر قدمش يك معصيت بزرگى است خارج از اين موضوع است لذا ميفرمايد :
يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ
.
وَ آخَرُونَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ
و لو صدق سفر نكند كه كفار و مشركين حمله كردند بر مسلمين يا ارباب ضلال و مخالفين و معاندين يا ظلمه و اهل فساد و مسلمين در مقام دفع آنها برآيند و حفظ اسلام و مسلمين و مظلومين كنند بارى در هر صورت نبايد قرآن را ترك كرد بلكه هر چه بتوانند و ميسر شود تلاوت كنند كه ميفرمايد :
فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنْهُ
بعضى گفتند : مراد قرائت در نماز است كه به حمد تنها اكتفاء كند يا سور قصار لكن بقرينهء عطف كه اقتضاء مغايرت مىكند مراد همان تلاوت قرآن است و لو آن مقدار كه حفظ دارد با شرائط و آدابى كه در تلاوت قرآن است كه با طهارت باشد كه ميفرمايد :
لا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ
واقعه آيهء 78 ، بنا بر بعضى تفسيرات و ترتيل كه ميفرمايد در همين سوره آيهء 4 :
وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا
و گذشت تفسيرش ، و تدبر در آيات كه ميفرمايد :
أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلافاً كَثِيراً