و راه تحصيل آنها را دو چيز شمردهاند يكى علم بمنافع و ثمرات و نتايج اخلاق حميده و بمضرات و عقوبات و عواقب صفات خبيثه ، و ديگرى عمل بتكرار اعمال كه آثار آنها است تا بتدريج به حد ملكه برسد مثلا بذل كند تا ملكه سخاوت پيدا كند ، در مصائب تحمل كند تا صفت صبر دارا شود و اخلاق حميده قريب هشتاد صفت است و حد وسط است بين افراط و تفريط لذا اخلاق رذيله دو برابر اخلاق حميده است . و نيز كليهء اخلاق خوب و بد درجات و مراتب زيادى دارد تا بدرجهء اعلى برسد و شرح اخلاق حميدهء رسول اللَّه ( ص ) احتياج بيك كتاب مبسوط دارد اگر مجالى داريد و اهليت داريد رجوع به بحار الانوار مرحوم مجلسى كنيد از زهد پيغمبر و صبر و شكر و علم و حلم و سخاوت و تقوى و خوف و رجاء و شجاعت و عفو و ساير صفات آن حضرت و كافى است همين آيهء شريفه كه خداوند بعظمت اخلاق او را بيان فرموده :
وَ إِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ
و اولين قدم كه انسان در سعادت رو مىكند اخلاق است كه بمنزلهء آماده كردن زمين قلب است براى كشت درخت گل ايمان زيرا اخلاق رذيله مانع از رشد ايمان بلكه قبولى ايمان است بالاخص مثل كبر و نخوت و حب جاه و هواهاى نفسانى و امثال اينها و تزكيهء اخلاق اهميتش بيشتر از افعال و اعمال و عبادات است زيرا آن تصفيه باطن است و اين حفظ ظاهر است .
[ سوره القلم ( 68 ) : آيات 5 تا 6 ]
فَسَتُبْصِرُ وَ يُبْصِرُونَ ( 5 ) بِأَيِّكُمُ الْمَفْتُونُ ( 6 )
پس زود باشد كه ببينى و آنها هم ببينند بكداميك از شماها جنون عارض شده شما مجنونى يا آنها در جنون هستند .
فَسَتُبْصِرُ
اشاره بيوم القيامه است كه كفار و مشركين و ضالين و مضلين در اشد عذاب دچار ميشوند و مؤمنين مشمول تفضلات الهى ميگردند .
وَ يُبْصِرُونَ
خود آنها هم درك ميكنند و عذاب را مشاهده ميكنند كه دارد يكى از عذابهاى آنها اين است كه بهشت را و اهل بهشت را و نعمتهاى او را مشاهده ميكنند تا اندوه و غم و حسرت آنها زيادتر گردد كه خود را از اين فيوضات محروم كردند و اهل بهشت جهنم و عذابها و اهل آن را نظر ميكنند كه بيشتر خوشنود و فرحناك شوند كه