پس اعراض فرما از اينها روزى بيايد كه دعوت مىكند دعوت كنندهاى به سوى چيزى كه بسيار منكر است براى آنها .
فَتَوَلَّ عَنْهُمْ
اينجا گفتند وقف تامّ لازم است كلام تمام شد و اين موضوع را خداوند در بسيارى از آيات اشاره فرموده كه وظيفهء انبياء مجرّد ابلاغ است كه حجّت را از هر جهت تمام كنند و راه عذر بر كسى نگذارند خواه آنها بپذيرند يا اعراض كنند ديگر نبايد خود را به زحمت بيندازند اينها ديگر قابل هدايت نيستند .
يَوْمَ يَدْعُ الدَّاعِ إِلى شَيْءٍ نُكُرٍ
بعضى گفتند داعى اسرافيل است در نفخهء ثانيه براى بعث و نشور بعضى گفتند خزنهء جهنّم هستند كه دعوت مىكنند به آتش و جهنّم و بعيد نيست كه ملائكهء قابض ارواح باشند كه مىفرمايد :
وَ لَوْ تَرى إِذِ الظَّالِمُونَ فِي غَمَراتِ الْمَوْتِ وَ الْمَلائِكَةُ باسِطُوا أَيْدِيهِمْ أَخْرِجُوا أَنْفُسَكُمُ الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذابَ الْهُونِ بِما كُنْتُمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ وَ كُنْتُمْ عَنْ آياتِهِ تَسْتَكْبِرُونَ
انعام آيهء 93 .
[ سوره القمر ( 54 ) : آيه 7 ]
خُشَّعاً أَبْصارُهُمْ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْداثِ كَأَنَّهُمْ جَرادٌ مُنْتَشِرٌ ( 7 )
چشمهاى آنها به زير افتاده طاقت مشاهدهء احوال قيامت را ندارند بيرون مىشوند از قبرها مثل اينكه آنها ملخ پراكندهء صحراى محشر هستند .
خُشَّعاً أَبْصارُهُمْ
چون مشاهده مىكنند عذاب و سختىهاى صحراى محشر را به ذلت و خوارى و خفّت مىافتند و آثار ذلت و خفّت در چشم آنها ظاهر مىشود چنانچه آثار عزّت و فرح هم در چشم ظاهر مىشود لذا چشمهاى آنها خاشع و خاضع مىشود .
يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْداثِ
نفخهء ثانيه يك مرتبه تمام از زمان آدم تا آخر دنيا از قبر بيرون مىآيند و احوال قيامت را مشاهده مىكنند چنانچه مىفرمايد :
ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرى فَإِذا هُمْ قِيامٌ يَنْظُرُونَ
زمر آيهء 68 .
كَأَنَّهُمْ جَرادٌ مُنْتَشِرٌ
تشبيه به ملخ يكى براى كثرت آنها است كه ما در زبان خود مىگوئيم مثل مور و ملخ و يكى در يك جهت سير نمىكنند بهم مىريزند و