وَ مِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ
و من براى تبعيض است يعنى يك قسمت از شبرا ، پس تسبيح كن ، بعضى گفتند : مراد نماز مغرب و عشاء است ، و بعضى گفتند :
نماز شب است كه بر پيغمبر واجب بوده . اقول : بعيد نيست مراد مطلق عبادات باشد از نماز و ذكر و تلاوة و شاهد بر اين دعوى حديث شريفى است كه از حضرت باقر و حضرت صادق ( ع ) زرارة و حمران و محمد بن مسلم روايت كردهاند خلاصهء مفادش اينكه حضرت رسالت سه مرتبه در شب از نصف شب تا صبح از بستر بر مىخواستند و پنج آيه از آخر سورهء عمران تلاوت مىكرد كه اول آن
إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
و آخر آن
إِنَّكَ لا تُخْلِفُ الْمِيعادَ
است ، در مرتبهء اول چهار ركعت از نماز شب ميخواندند به دو سلام ، و در مرتبه ثانيه : چهار ركعت به همين نحو و در مرتبهء ثالثه : سه ركعت شفع و وتر ، و از اين حديث بخصوص مفاد آيهء مذكوره استفاده عموم مىشود كه شامل نماز و ذكر و تلاوت مىگردد .
وَ إِدْبارَ النُّجُومِ
بعضى گفتند : دو ركعت نافلهء صبح است ، بعضى گفتند : فريضهء صبح است ، و معنى ادبار النجوم ، غيبوبت ستارهها است بواسطهء سفيدى صبح . اقول : از مجموع اين آيهء شريفه استفاده مىشود كه بنده بايد غافل از خدا نباشد صباحا و مساء ليلا و نهارا در هر حالى هست از نماز و ذكر و تلاوت قرآن غفلت و كوتاهى نكند و در هر حالى كه هست خداوند حاضر و ناظر باقوال و افعال و اعمال او است و خداوند حافظ و نگهبان او است خدا از او غافل نيست او هم نبايد از خدا غافل باشد ، و يكى از فوائد اين عمل از وساوس شيطان محفوظ مىماند . ( ديو بگريزد از آن قوم كه قرآن خوانند ) و يكى از خطرات و تصادمات و بليات ارضى و سماوى مصون مىشود ، و يكى قلب روشن مىشود توفيق مىآورد جلوگيرى از معاصى مىشود ايمان قوت پيدا مىكند نامهء عمل عبادى پر مىشود و نورانى مىگردد و اگر ما بوديم و فقط اين آيهء شريفه ما را كافى بود كه ميفرمايد :
فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَ اشْكُرُوا لِي وَ لا تَكْفُرُونِ
بقره آيهء 147 . هذا آخر