« اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ »
چيست ؟
جواب : اما از اول اين كه خدا بر همه چيز قادر است لكن افعالش كلا موافق حكم و مصالح است و عالم به جميع حكم و مصالح او است و بس ، بسا حكمت اقتضاء فوريت مىكند و بسا اقتضاء تدريجى عيسى به فوريت به دنيا مىآيد بقيه به تدريج نه ماه در رحم مادر هر دو قسم افعال دارد .
اما از ثانى كلمهء « اربعة ايام » با « يومين » قبل ، داخل است يعنى دو روز خلق فرمود زمين را و اين دو روز با تقدير اقوات چهار روز شد و دو روز هم آسمانها را خلق فرمود مجموعا شش روز است .
و اما از ثالث اين معنى نظير اين است كه بگويى فلان بر اريكه سلطنت مستقر شد و فلان بر فلان امر قيام نمود
« اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ »
قيام بر افعال الهى است از خلق و رزق و اماته و احياء و ساير تكوينيات و بر تشريعيات از ارسال رسل و انزال كتب و جعل احكام و ساير افعال الهى كه تدبير امور مملكت خود باشد .
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ
هفت طبقه آسمانها را .
وَ الْأَرْضَ
كرهء زمين را .
وَ ما بَيْنَهُما
از اين كرات جويه و مخلوقات در آنها و آن چه در فواصل آنها است كه
« لا يَعْلَمُها إِلَّا هُوَ »
.
فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ
يعنى در مدت شش روز و الا در آن موقع روز و شبى نبود كه يهود گفتند :
يك شنبه شروع كرد و جمعه فارغ شد نه يكشنبهاى بود و نه جمعهاى .
ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ
رد يهود است كه گفتند شنبه تعطيل كرد و رفت كنار و اين دستگاه خود به خود مىچرخد نه چنين است پس از خلقت قيام به تدبير مملكت خود فرمود
كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ
( الرحمن آيهء 29 ) و تعبير به يوم از باب مثال است و الا آن به آن افاضه مىشود : « اگر نازى كند از هم فرو ريزند قالبها » .