رفع خستگى و نوم ، تا اينكه قواى نفسانى بامور داخليه بدن بپردازند ، و روز را براى تحصيل امر معاش و اصلاح امور خارجيه كه اگر شب نبود و تمام روز بود انسان هلاك ميشد از شدت حرارت و كثرت اشتغال و اگر روز نبود از شدت برودت و تعطيل امور چنانچه در ارض تسعين دوره سال يك شب و يك روز است . شش ماه روز است و شش ماه شب و قابل سكونت نيست لكن درك اين آيه مخصوص بكسانيست كه درك كنند به گوش دل لذا ميفرمايد :
وَ مِنْ آياتِهِ مَنامُكُمْ بِاللَّيْلِ
كه نفس تسلط نوم ، خود تفضل بزرگيست و جعل شب تفضل ديگريست .
وَ النَّهارِ
براى جمله بعد است كه ميفرمايد :
وَ ابْتِغاؤُكُمْ مِنْ فَضْلِهِ
كه خداوند تمام اسباب تعيش و تحصيل امر معاش و معاشرت و تحصيل علوم دينى و تكميل عقايد حقه و هزاران فوائد ديگر در روز مىشود لكن براى كسانى كه قلب آنها سياه نشده باشد و دل سنگ نشده باشد و چشم قلب باز باشد و گوش قلب شنوا باشد درك اين تفضلات را مىكند و مصداق
صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ
نباشد ، و الا شب و روز را بمعاصى و فسق و فجور ميگذرانند روز به تعدى و ظلم و تجاوز ، و شب به ساز و آواز ، شرب خمر ، دزدى ، بى عفتى و بى عصمتى بنام تفريح . لذا مىفرمايد :
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ
.
[ سوره الروم ( 30 ) : آيه 24 ]
وَ مِنْ آياتِهِ يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ يُنَزِّلُ مِنَ السَّماءِ ماءً فَيُحْيِي بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ ( 24 )
و از جمله آيات الهى آنكه بشما نشان ميدهد - برق را هم موجب خوف شما مىشود و هم موجب طمع و اميدوارى شما و نازل ميفرمايد از طرف بالا آب را پس زنده مىكند زمين را بعد از مردن زمين به درستى كه در اين هر آينه آياتيست براى قومى كه عقل و شعور دارند و درك ميكنند .
تنبيه : در اين آيات شريفه تعبيرات مختلفه فرموده : تفكر ، علم ، سمع ، عقل و مصداق تمام اينها يكيست ، عاقل در مقام تفكر و علم بر ميآيد و گوش شنوا دارد و كسانى كه درك اين آيات نمىكنند نه عقل دارند نه علم و نه گوش استماع .