لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ
باشد كه قوم تو متذكر شوند و پند بگيرند و سعادتمند شوند .
[ سوره القصص ( 28 ) : آيه 47 ]
وَ لَوْ لا أَنْ تُصِيبَهُمْ مُصِيبَةٌ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَيَقُولُوا رَبَّنا لَوْ لا أَرْسَلْتَ إِلَيْنا رَسُولاً فَنَتَّبِعَ آياتِكَ وَ نَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ( 47 )
و اگر نفرستاده بوديم تو را و اصابت ميكرد آنها را مصيبتى از مصائب امم ماضيه و عذاب بر آنها نازل ميشد بواسطهء شرك و كفر و افعال قبيحه و اعمال زشت كه از آنها سر زده پس ميگفتند پروردگار ما چرا ارسال نفرمودى بسوى ما رسولى پس ما متابعت ميكرديم فرامين تو را و ميبوديم از مؤمنين .
خداوند تا حجت را بر بندهگان تمام نكند و راه عذر بر آنها بسته نشود مؤاخذه و عقوبت نميفرمايد و لو عقل حكم مىكند بقبح آنها « و لكن الناس يستهلون النوم فى قضاء الوتر » و عقل بيش از دم حكم نميكند و اين اعمال زشت و عقائد فاسده اقتضاء عذاب دارد لذا ميفرمايد
وَ ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا
( اسراء آيه 16 ) .
وَ لَوْ لا
لو امتناعيه است و كلمه لا جمله در تقدير است يعنى « لولا ارسالك » اگر تو را نفرستاده بوديم .
أَنْ تُصِيبَهُمْ مُصِيبَةٌ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ
كه گفتند از زمان آدم ابو البشر تا زمان بعثت حضرت رسالت هيچ زمانى بدتر از زمان بعد از حضرت عيسى تا زمان بعثت حضرت خاتم نبوده كه تعبير بدوره جاهليت كردند سر تا سر دنيا را شرك و كفر و فساد احاطه كرده بود يك قسمت مهم طبيعى كه اصلا منكر وجود حق و انبياء و دستورات بودند يك قسمت مشركين يا بتپرست يا گاوپرست يا ملكپرست يا جنپرست يا درختپرست يا آتشپرست بودند و يك قسمت كه خود را متدين بدينى ميدانستند و منتسب به نبيى از انبياء بودند مثل مجوس كه منتسب بابراهيم بودند آتشپرست بودند چون آتش بر ابراهيم سرد و سلامت شد و يهود كه عزيز را ابن اللَّه و آدم را ابن اللَّه بلكه ميگفتند
نَحْنُ أَبْناءُ اللَّهِ وَ أَحِبَّاؤُهُ
( مائده آيه 18 ) و قائل بتجسيم خدا را جسم ميدانستند و ملائكه را دختران خدا ميدانستند نصارا قائل بتثليث اب و ابن و روح القدس فقط موحد اوصياء حضرت ابراهيم ( ع ) و اوصياء