[ سوره المؤمنون ( 23 ) : آيه 62 ]
وَ لا نُكَلِّفُ نَفْساً إِلاَّ وُسْعَها وَ لَدَيْنا كِتابٌ يَنْطِقُ بِالْحَقِّ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ ( 62 )
و ما تكليف نمىكنيم نفسى را مگر به مقدار وسع و توانايى او و در نزد ما ما كتابى است كه بيان مىكند به آنچه حق است و ظلم به آنها نميشود .
( مسئلة مشكلة ) اختلافى است بين ارباب مذاهب دربارهء افعال عباد ، بعضى گفتند عباد مجبورند در افعال نظر به اينكه هيچ فعلى در عالم تحقق پيدا نمىكند مگر به اراده خداوند و ارادهء او هم تخلف پذير نيست و اين طايفه را جبريه ميگويند : و جواب آنها ، اگر امر چنين باشد پس دستگاه تكليف و ثواب و عقاب و ارسال رسل و انزال كتب تماما لغو مىشود و عقوبت كفار و فساق ظلم بآنهاست ، زيرا مجبور به كفر و فسق هستند ، چنانچه خيام گفت :
مى خوردن من حق ز ازل مىدانست * گر مى نخورم علم خدا جهل بود
و بعضى قائل به تفويض شدند گفتند : العياذ خدا بيكاره است و عباد در تمام افعال مستقل هستند ، و اين هم بسيار فاسد است و سلب قدرت از خدا مىكند و منافى با آيات شريفه قرآنى كه بنده و جميع افعالش در تحت قدرت الهيست ، و لذا بسيارى خدمت ائمه مىرسيدند و در اين باب سؤال مىكردند و ائمه به بياناتى رفع شبههء آنها را مىفرمودند و مذهب حق مأخوذ از ائمه طبق مذهب شيعه اينست كه
( [ لا جبر و لا تفويض بل امر بين الامرين ] )
كه نامش را اختيار مىگذاريم كه انسان فاعل مختار است .
[ ان شاء فعل و ان لم يشأ لم يفعل ]
و لكن عبد و اختيار او و قدرت او و افعال او تحت قدرت حق است بخواهد جلوگيرى كند مىتواند ، پس انسان نه فاعل