مستقل است و نه مجبور ، خداوند به او قدرت و اختيار و قوت داده و تمام اسباب هم بر او فراهم كرده و عقل و شعور به او داده و انبياء و رسل و كتب و دستورات داده راه حق و باطل را نشان داده و تكليف فرموده كه اگر بر طريق حق مشى نمود مورد مثوبات و فيوضات مىشود و اگر رو به باطل رفت مستحق عقوبات و عذاب مىگردد ، بلى توفيق و خذلان هم هست كه اگر بنده بطريق حق مشى كرد اسباب وصلهء به حق بيشتر بر او فراهم مىشود ، هر عبادتى موجب توفيق به عبادت ديگر مىگردد و اگر رو بباطل رفت اسباب معصيت بر او بيشتر فراهم مىشود هر معصيتى مورث يك معصيت ديگر مىگردد . و جواب خيام هم اينست كه چون تو مى ميخورى خداوند در ازل مىدانست كه تو به اختيار خود مى ميخورى نه اينكه علم او سبب شود براى فعل تو ، اگر مى نخورى خدا ميدانست كه مى نميخورى نه اينكه علم او جهل شود قضيه به عكس است لذا ميفرمايد :
وَ لا نُكَلِّفُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها
وسع دون الطاقة ، يعنى بنده را به زحمت و مشقت نمىاندازيم به مقدار وسع كه براى او زحمت و مرارت نباشد و براحتى بتواند انجام دهد تكليف بر او مقرر كرديم مخصوصا بر اين امت مرحومه كه ميفرمايد : از قول مؤمنين
[ وَ لا تَحْمِلْ عَلَيْنا إِصْراً كَما حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنا رَبَّنا وَ لا تُحَمِّلْنا ما لا طاقَةَ لَنا بِهِ ]
و از پيغمبر اكرم است در حديث كه فرمود :
[ رفع عن امتى تسعة الخطاء و النسيان و ما استكرهوا عليه و ما لا يطيقون و ما لا يعلمون و ما اضطروا اليه و الحسد و الطيرة و التفكر و الوسوسة ما لم ينطق بشفته ] .