[ سوره النحل ( 16 ) : آيه 108 ]
أُولئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ وَ سَمْعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ ( 108 )
اينها كسانى هستند كه خداوند مهر كرده بر دلهاى آنها و گوش آنها را و چشم هاى آنها و اينها آنهايى هستند كه به كلى غافل از خدا و دين و آخرت هستند شرح اين آيه شريفه را در مجلد اول اين كتاب صفحه 276 الى 282 در 7 صفحه در ذيل آيه شريفه
خَتَمَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ وَ عَلى سَمْعِهِمْ وَ عَلى أَبْصارِهِمْ غِشاوَةٌ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ
بقره آيه 6 مفصلا بيان كردهايم از معناى ختم و وجه استناد به خدا و بيان اينكه چرا قلوب و ابصار را جمع آورده و سمع را مفرد و شبهاتى كه در اين آيه و اشكالاتى كه كردهاند و جواب آنها و بيان اخبارى كه از ائمه در اين باب شده تماما مفصلا ذكر كردهايم مستدعى هستم لطفا به آنجا مراجعه فرمائيد احتياج بتكرار نيست فقط به اختصار قناعت ميكنيم .
(
أُولئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ )
سياهى دل است كه در اثر كثرت معاصى پيدا مىشود چنانچه در اخبار دارد هر معصيتى يك خال سياه در قلب حادث مىشود اگر به حدى رسيد كه هنوز يك خال سفيد باقى است اميد هدايت در او هست موفق بتوبه شود و تمام سياهى را زائل كند و امّا اگر تمام صفحه سياه شد در بعض اخبار دارد
( لا يرجى بخير )
و در بعضى دارد
( صار قلبه منكوسا )
و مراد از قلب قلب روحانى است نه قلب صنوبرى مثل زهر است كه در بدن اثر مىكند و استناد به خداوند جعل اين اثر است و منافى با تكليف نيست مثل زهر كه انسان به اختيار مىخورد ولى تأثير زهر بجعل الهى است آن هم نفس ايجاد است ما جعل اللَّه المشمشة مشمشة بل اوجدها ( و سمعهم ) همان شنوايى روحيست باطنى قلبى و سرّ مفرد آوردن آنكه فرق بين شنيدن سمع و اذن اذن آلت سمع است و لذا تعبير بجمع در اذن فرموده
وَ لَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها
اعراف آيه 178 ) ( و ابصارهم ) عطف بر قلوبهم مدخول طبع است قلب حقايق را درك نمىكند سمع مواعظ و نصايح تأثير نميگذارد بصر آثار و