إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هاجَرُوا مِنْ بَعْدِ ما فُتِنُوا
فتنه در آيات شريفه اطلاقاتى دارد بر امتحان و بر بلاهاى دنيوى و بر عذاب اخروى اطلاق شده و در اينجا بر شرك و كفر اطلاق شده يعنى بعد از اينكه كافر و مشرك شدند يعنى از اسلام برگشتند و مرتد شدند و بكفار و مشركين ملحق شدند تائب شدند و رجوع باسلام كردند و از كفر و شرك دست برداشتند و هجرت كردند و ملحق بمسلمين شدند
ثُمَّ جاهَدُوا
پس از هجرت و الحاق بمسلمين در مقام جهاد با كفار و مشركين بر آمدند ( و صبروا ) بر اذيتهاى كفار و مشركين از قتل و ذهاب مال و جاه صبر كردند خداوند عالم از راه لطف و عنايتش از آنها قبول فرمود و الطافش و تفضلاتش شامل آنها گرديد
إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِيمٌ
بيان علت قبولى آنها و پذيرفتن آنها اينست كه با اينكه مرتد شدند و از اسلام خارج شدند چون رجوع كردند خداوند هر آينه هم آمرزنده است از عقوبت شرك و كفر آنها صرف نظر مىكند و آنها را عفو مىكند و مىبخشد و هم مشمول تفضلات خود و مثوبات دنيوى و اخروى قرار ميدهد .
[ سوره النحل ( 16 ) : آيه 111 ]
يَوْمَ تَأْتِي كُلُّ نَفْسٍ تُجادِلُ عَنْ نَفْسِها وَ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ ( 111 )
روزى كه مىآيد هر نفسى كه مجادله مىكند از نفس خود و ميگيرد هر نفسى آنچه را كه عمل كرده و آنها ظلم نمىشوند يعنى به آنها خداوند ظلم نميكند آنچه مستحق است به او ميدهد ثواب يا عقاب ( يوم ) روز قيامت و رستخيز
تَأْتِي كُلُّ نَفْسٍ
جميع افراد جن و انس كه تمام زنده مىشوند وارد صحراى محشر ميگردند
تُجادِلُ عَنْ نَفْسِها
مجادله مخاصمه و محاجه است كه ميخواهد بيك عذرى و بهانهاى عذاب را از خود بر طرف كند تارة ميگويد
وَ اللَّهِ رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ
انعام آيه 23 تارة گردن اكابر ميگذارد و ميگويد
هؤُلاءِ أَضَلُّونا فَآتِهِمْ عَذاباً ضِعْفاً مِنَ النَّارِ