مركب از وجود و ماهيت است از جنبه وجودش عقل ثانى و از جنبه ماهيتش عرش موجود شد و هكذا عقل ثانى كه از جنبه وجودش عقل ثالث و ماهيتش كرسى كه فلك ثوابتش نام نهاده ، و از ثالث عقل رابع و فلك زحل كه آسمان هفتم ، و از رابع عقل خامس و فلك مشترى ، و از خامس عقل سادس و فلك مريخ ، و از سادس عقل سابع و فلك شمس ، و از سابع عقل ثامن و فلك زهره ، و از ثامن عقل تاسع و فلك عطارد ، و از تاسع عقل عاشر و فلك قمر كه اينها را سبع سماوات گفتند ، و عقل عاشر كدخداى عوالم سفليه مثل كره نار و هوا و آب و خاك كه اينها را امّهات اربع نام نهادند و سبع سماوات را آباء سبعه و از اينها موجودات ديگر موجود شده .
و ديگر مسلك ارسطو است كه قائل بعقول عرضيه است ميگويد از ذات واجب الوجود عقل اول و عقل اول از نورانيت خود يك عقل و از جهت اشراق نور واجب الوجود در او عقل ديگر و هكذا اين عقول از جهت خود هر كدام يك عقل و از جهت اشراق نور حق و ساير عقول عقول متعدده و مثل زده به اينكه اگر هزار آينه بلكه دو آينه مقابل چراغى گذارده شود الى غير النهايه چراغ در اين دو آينه مشاهده مىشود ، حتى اينكه نقل كردند بعض مترفين بستر خود را در ميان دو آينه انداخته و مشغول با عيال خود و مشاهده ميكرد در آينه تا چشم كار ميكرد بستر بود و اشتغال .
لكن تمام اينها مزخرف است و مبتنى بر همان مسلك فاسد است خداوند قادر متعال و فاعل مختار است ان شاء فعل و ان لم يشأ لم يفعل و افعال او تابع حكم و مصالح و قابليت محل است و علّت قدرت بر ترك ندارد و اختيار در او نيست و باختلاف حكم و مصالح و قابليت تعدد ميآورد و لطمه ببساطت ذات نميزند بعلاوه وجدانا و حسّا با اين وسائل امروزه مشاهده در اين فضاى وسيع كرات
اطيب البيان في تفسير القرآن (فارسى) — صفحة 337
مساهمون: السيد عبد الحسين الطيب
ص٣٣٧