عقب انداختن و در ابقاء مدت و توهّم ميكنند كه مىتوانند
وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ
اشاره باينست كه اگر ديگران بخواهند اينها را از بين ببرند تا مدت اينها باقيست در علم الهى قدرت ندارند خلاصه اينكه اين گونه امور از تحت قدرت ممكنات خارج است حتى مسئله ايمان و كفر
إِنَّكَ لا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ
قصص آيه 56 ، و اين موضوع منافات با تكليف ندارد كه قاتل بگويد مدت عمر مقتول تمام شده بود يا كفار بگويند اگر خدا ميخواست ما ايمان ميآورديم يا خيام بگويد :
مى خوردن من حق ز ازل ميدانست * گر مى نخورم علم خدا جهل بود
اين عقيده جبريه است احكام تشريعيه تكليفيه مربوط بامور تكوينيه نيست و سلب اختيار نميكند خداوند ميدانست كه اين كافر به اختيار ايمان نميآورد و اين قاتل به اختيار مرتكب قتل مىشود و خيّام به اختيار مى مىخورد و چنانچه اينها را ميدانست ميداند كه اينها بجهنم ميروند و معذّب ميشوند ، در جواب خيام بايد گفت جهنم رفتن تو را هم حق ز ازل ميدانست گر جهنم نروى علم خدا جهل بود .
[ سوره الأعراف ( 7 ) : آيه 35 ]
يا بَنِي آدَمَ إِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آياتِي فَمَنِ اتَّقى وَ أَصْلَحَ فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ ( 35 )
اى فرزندان آدم اگر زمانى كه ميآيد شما را البته پيغمبرانى از خود شما كه بيان ميكنند و خبر ميآورند بر شما آيات مرا پس هر كس كه از مخالفت آنها پرهيز نمود و خود را صالح كرد پس براى آنها خوفى از عذاب نيست و از فوت نعمتهاى خدايى محزون نميشوند يعنى از آنها فوت نميشود تا محزون شوند .
يا بَنِي آدَمَ
خطاب به تمام فرزندان آدم است كه شرائط تكليف در آنها جمع است از بلوغ و عقل كه شرط اصل تكليف است و علم كه شرط تنجز تكليف