فَمَنْ أَظْلَمُ
بطريق استفهام كه دلالت دارد بر اينكه ظالمتر از اينها كسى نيست و نخواهيد پيدا كنيد كه هم ظلم به خود كردند و مورد عذاب ابدى شدند و هم ظلم بانبياء كردند كه آنها را تكذيب كردند و به آنها اذيت وارد كردند يا بائمه و خلفاء الهيه و هم ظلم ببندگان الهى كه نگذاشتند آنها بيابند و هدايت شوند
مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً
كه دروغهايى در آوردند و نسبت به خدا دادند و افتراء به خدا زدند مثل متنبّيان كه بدروغ دعوى رسالت كردند مثل مسيلمه كذّاب و باب و بهاء و امثال اينها يا دعوى خلافت كردند مثل خلفاء سهگانه و بنى اميه و بنى العباس يا دعواى قطبيت و ركن رابعيت و مرشديت كردند كه هم به خود ظلم كردند و مستحق خلود در عذاب شدند و هم مردم را اغواء كردند و هم در حق انبياء حقّه و ائمه اطهار عليهم السّلام ظلم و اذيت روا داشتند .
أَوْ كَذَّبَ بِآياتِهِ
انكار نبوت انبياء و امامت ائمه عليهم السّلام نمودند يا احكام الهيه را زير پا گذاردند و در مقابل قوانين قرآن قانون جعل كردند .
أُولئِكَ يَنالُهُمْ نَصِيبُهُمْ مِنَ الْكِتابِ
آنچه از سلطنت و دولت و عزت و عمر و نعمت بر آنها معين شده و سهم و نصيب آنها در كتاب تقدير و ثبت شده نائل شدند و تمام شد مدت آنها تا زمانى كه رسل الهى ملائكه قابضين ارواح بر آنها وارد شدند
حَتَّى إِذا جاءَتْهُمْ رُسُلُنا
و قبض ارواح خبيثه آنها را بشدت و سختى نمودند
يَتَوَفَّوْنَهُمْ
كه توفى اخذ بشدت و قوت است و از اين باب است توفى دين كه از مديون بشدت دائن اخذ كند .
قالُوا
ان ملائكه و رسل الهى از راه توبيخ و سرزنش و استهزاء
أَيْنَ ما كُنْتُمْ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ
از بتها پيشوايان خود از متنبّيان و خلفاء جور كه بيايند شما را يارى كنند و از دست ما نجات دهند و كجايند عدّه و اتباع شما كه بيايند حفظ و حراست شما را بنمايند و خيال ميكردند هميشه آنها با شما هستند و از چنگال