وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ
قائل وجود مقدّس نبوى صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و مؤمنين كه در مقام هدايت و ارشاد بودند و ضمير لهم كفار و مشركين
تَعالَوْا
تعال از اسماء افعال است بمعنى آمدن يعنى بيائيد بمعنى پذيرفتن و قبول نمودن و زير بار رفتن است
إِلى ما أَنْزَلَ اللَّهُ
قرآن مجيد يعنى قبول كنيد و تصديق نمائيد كه اين كتاب عزيز از جانب خداوند عالم براى هدايت بشر نازل شده و بدستوراتش عمل كنيد و از مخالفتش پرهيز نمائيد
وَ إِلَى الرَّسُولِ
و مشرف شويد خدمت رسول و تصديق كنيد رسالت او را و اطاعت كنيد فرمايشات او را .
قالوا در جواب مسلمين گفتند (
حَسْبُنا ما وَجَدْنا عَلَيْهِ آباءَنا )
ما بطريقه آباء خود مشى ميكنيم هر چه گفتند قبول ميكنيم و هر چه كردند ميكنيم و همين ما را بس است .
أَ وَ لَوْ كانَ آباؤُهُمْ لا يَعْلَمُونَ شَيْئاً
دوره جاهليت و دور افتادن از انبياء و اخلاق رذيله و عادات خبيثه و اعمال قبيحه كه چه اندازه در ميان آنها رواج داشت بلكه جهل سر تا سر دنيا را گرفته بود .
وَ لا يَهْتَدُونَ
و زير بار هدايت نميرفتند و گوش بفرمايشات انبياء و صلحاء نميدادند و نصايح آنها را اعتناء نميكردند آيا همچه اشخاصى را متابعت ميكنيد و همين براى شما كافيست .
و اين آيه در مذمّت تقليد است كه كور كورانه بدوى دليل و منطق و برهان فقط براى اينكه پدران ما بودند متابعت ميكنيد و ادلّه واضحه روشن و معجزات باهرات را كنار ميگذاريد بلكه حكم عقل را هم سركوب ميكنيد اين نيست جز عصبيت و عناد و هوى پرستى و خود خواهى و اطاعت شيطان و امروز هم اين مرض مزمن در سر تا سر مملكت رواج بسزا دارد كه بيك ديگر نگاه ميكنند اروپا و امريكا و هوى پرستان را تقليد و اطاعت ميكنند و ابدا اعتنايى بدين و قرآن و علماء ندارند