وَ عَبَدَ الطَّاغُوتَ
اين كلمه عبد قرائتهاى مختلف دارد كه تقريبا بالغ بر ده قرائت مىشود اكثر آنها در شواذ است و دو قرائت از قراء سبعه است و چون سابقا متذكر شديم كه معتبر همان سياهى قرآن است و آن عبد بفتح حروف ثلاثه متحركه مفرد معلوم ، و اين جمله عطف بر لعنه اللَّه است مدخول من موصوله است و معنى اين مىشود كه هل انبئكم بشر من ذلك مثوبة عند اللَّه من لعنه اللَّه و من عبد الطاغوت و طاغوت مأخوذ از طغيان كه اصل طغى بمعنى سركش و لذا اطلاق بر شيطان و اصنام و كافر و رؤساء ضلالت و دعات باطله و كسى كه غير خدا را عبادت كند مىشود و نيز اطلاق بر مفرد و جمع هر دو شده در قرآن مفرد مثل
يُرِيدُونَ أَنْ يَتَحاكَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ يَكْفُرُوا بِهِ
نساء آيه 60 ، جمع مثل
وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ
بقره آيه 257 ، و مراد از عبده طاغوت در اين آيه طوائف يهود هستند كه در ادوار متماديه از زمان موسى تا عيسى و بعد از آن در شرك سير داشتند چنانچه از كتب خود كه منسوب بوحى است استخراج شده و ما در كلم الطيب مجلد اول در قطع تواتر تورات مفصلا نقل كردهايم و در اين تفسير هم مكرر اشاره شده .
أُولئِكَ شَرٌّ مَكاناً
بدترين امكنه سقر است كه سختترين دركات جهنم است و جايگاه آنها است چنانچه جايگاه مؤمنين بهترين درجات بهشت است
حَسُنَتْ مُسْتَقَرًّا وَ مُقاماً
فرقان آيه 76 .
وَ أَضَلُّ عَنْ سَواءِ السَّبِيلِ
اين اندازه گمراه شدند كه مثل بوقلمون هر زمانى يك راهى اختيار ميكردند و بر هيچ طريقه پا بر جا نبودند گاهى گوساله پرست گاهى گفتند
اجْعَلْ لَنا إِلهاً
گاهى گفتند
أَرِنَا اللَّهَ جَهْرَةً
گاهى گفتند
فَاذْهَبْ أَنْتَ وَ رَبُّكَ فَقاتِلا إِنَّا هاهُنا قاعِدُونَ
اينست حال آنها در زمان موسى عليه السّلام با اينكه به او ايمان آورده بودند و او را پيغمبر اولوا العزم ميدانستند پس چه بوده