اينها را ما مهيا كردهايم براى آنها عذاب دردناكى را .
( مسئلة مشكلة )
و آن اينست كه مقتضاى بعضى از آيات و طوائف زيادى از اخبار كه ما در مجلد سوم كلم الطيب در باب رجاء در تحت دوازده عنوان از صفحه 209 تا صفحه 231 بيان كردهايم بلكه مقتضاى ضرورت مذهب شيعه است كه مؤمن و لو با معاصى كبيره و بدون توبه از دنيا برود قابل عفو و مغفرت و شفاعت هست بلكه مورد شفاعت و مغفرت آنها هستند و اين با ظاهر اين آيه شريفه و بعضى از آيات ديگر منافات دارد .
حل اشكال - مبتنى است اولا بر شرح مفاد آيه شريفه و ثانيا جمع بين آن ادله و اين آيه .
اما مفاد آيه
وَ لَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ
نفى مىكند محليت توبه را بواسطه نفى تكليف چون تكليف تا ماداميست كه آثار موت معاينه نشده و شخص محتضر قلم تكليف از او بر داشته مىشود و اين جمله دلالت ندارد بر اينكه خداوند او را نميآمرزد و عفو نميكند و شفاعت شامل حال او نميشود بلكه اين مثل كسى است كه بىتوبه از دنيا برود ، بلى استحقاق عقوبت را دارد بواسطه معاصى .
(
حَتَّى إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ )
معنى حضور موت را در بعض اخبار بمشاهده احوال آخرت و بمعاينه آثار مرگ و بيقين بموت تفسير كردهاند و اينها بمشاهده ملك الموت و ملائكه رحمت و عذاب و بشارت و انذار و برؤيت محل خود را در بهشت يا جهنم و آمدن پيغمبر اكرم و امير المؤمنين و ساير ائمه طاهرين صلوات اللَّه عليهم اجمعين و امثال اينها است .
(
قالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ )
البته اين قول به زبان قلب است يعنى پشيمان مىشود از اعمال خود و نظر به اينكه اين پشيمانى در حال الجاء است البته سودى ندارد مثل