بقلب كه عبارت از روح انسانيست تابش مىكند
( العلم نور يقذفه اللَّه فى قلب من يشاء )
و تعبير از آنها بقلب سفيد ميكنند چنانچه كفر و ضلالت و معاصى يك ظلمتى دارد كه قلب را سياه مىكند و بسا آثار آن در جبهه و صورت هم ظاهر مىشود ، بسيارى از صلحاء را مىبينيم بخصوص در علماء اعلام با اينكه وجاهت صورى هم ندارند يك نورانيتى از آنها مشاهده مىشود كه يدرك و لا يوصف است ، و بسا كفار و اهل ضلالت از مخالفين و غير آنها و اهل معاصى را مىبينيم يك كدورت و گرفتگى در جبهه آنها ظاهر مىشود با اينكه وجاهت صورى دارند حتى اهل نظر از مشاهده آنها ميفهمند اين نصرانيست ، يهودى است ، سنّى است ، فاسق و فاجر است و روز قيامت
يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ
الطارق آيه 9 ، است و در بسيارى از آيات اشاره به اين معنى دارد
يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ بِسِيماهُمْ
الرحمن آيه 41
يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيماهُمْ
اعراف آيه 44
يَعْرِفُونَهُمْ بِسِيماهُمْ
اعراف آيه 166
فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِيماهُمْ
محمد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم آيه 32
نُورُهُمْ يَسْعى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ بِأَيْمانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنا أَتْمِمْ لَنا نُورَنا
التحريم آيه 8
يَوْمَ يَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ لِلَّذِينَ آمَنُوا انْظُرُونا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِكُمْ
حديد آيه 23 ، و غير اينها از آيات بسيار ، و ابيضاض و اسوداد وجوه اشاره به همين است .
يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَ تَسْوَدُّ وُجُوهٌ
اين آيه و لو در مورد اهل ردّه وارد شده كسانى كه ايمان آوردند و بعد مرتد شدند و از دين خارج شدند بقرينه جمله بعد كه ميفرمايد
فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ أَ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمانِكُمْ
و بقرينه آيات قبل كه خطاب بمؤمنين كه تفرقه و اختلاف نكنيد مثل اهل كتاب .
لكن بتنقيح مناط قطعى شامل جميع افراد بشر مىشود كه فرداى قيامت تمام دو دستهاند يك دسته با روهاى سفيد و يك دسته با روهاى سياه و نيز سفيدى و سياهى مقول بتشكيك و ذى مراتب است