و از همين معنى است « عفت الدار » يعنى خانه مندرس و كهنه و آثار آن محو شد و عافية بمعنى رفع مرض و محو شدن آثار آن نيز از همين معنى است .
و عفاء بمعنى تراب است در گفتار حضرت ابى عبد اللَّه الحسين عليه السّلام در مصيبت فرزندش على اكبر ( ع ) «
على الدنيا بعدك العفا
» و اما عفو در اين آيه در بعض اخبار بحدّ وسط بين اسراف و تقتير تفسير شده چنانچه در كافى از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده كه فرمود «
العفو الوسط
» و از عياشى از حضرت صادق در تفسير آيه فرمود
الَّذِينَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا وَ كانَ بَيْنَ ذلِكَ قَواماً
قال هذه بعد هذه هى الوسط
و در بعض اخبار بمازاد از قوت سال تفسير شده چنانچه در مجمع از حضرت باقر عليه السّلام روايت كرده «
ما فضل عن قوت السنة
» و بعضى از مفسرين گفتند عفو بمعنى طيب و پاكيزه از مال است از عفوة بمعنى صفوة و خيار از هر چيزى .
كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآياتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ
اين چنين خداوند آيات خود را بيان ميفرمايد يعنى احكام خمر و ميسر و انفاق را در اين آيه و ساير احكام مستفاده از قرآن را در آيات ديگر ، تا باشد كه شما تفكر نمائيد ، و فكر عبارت از ترتيب مقدمات براى اخذ نتيجه است چنانچه حكيم سبزوارى گويد
« الفكر حركة الى المبادى * و من مبادى الى المرادى »
و در لسان اخبار فكر از عبادات بسيار بزرگ شمرده شده و در آيات قرآنى نسبت به آن ترغيب زياد شده است مانند همين آيه و آيه شريفه :
أَ وَ لَمْ يَتَفَكَّرُوا ما بِصاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ
« 1 » و آيه
أَ وَ لَمْ يَنْظُرُوا فِي مَلَكُوتِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
« 2 »
هامش
( 1 ) - سوره اعراف آيه 183
( 2 ) - سوره اعراف آيه 184