وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتٌ بَلْ أَحْياءٌ
. « 1 »
مؤلف : [ سؤالى را مطرح مىكند كه « رزق » كه عبارت از اكل و شرب است ، بدون بدن محال مىباشد ، پس شهدا چگونه رزق مىخورند ؟ و آنگاه سه جواب را مطرح مىكند :
1 . خداوند اجسادى را خلق مىكند كه من جميع الوجود مماثل اجسادى است كه در دنيا داشتهاند و ارواح آنها را به آن اجساد نقل مىكند و در بهشت آن اجساد متنعّمند تا روز حشر ، و بعد از حشر نقل ارواح از آن اجساد به اجساد اولى مىشود و چون لذت و عذاب به روح تعلّق مىگيرد نه بدن ، به ابدان اوّلى احتياجى نيست . سپس روايتى در تأييد اين قول ذكر مىكند .
2 . خداوند اجزاى بدن آنها را بسيار تلطيف مىنمايد و به آنها نعمت مىرساند ، گرچه هيكل آنها بر وجه كمال نباشد ؛ زيرا اگر تلطيف نشوند ، قابليّت حلول روح ندارند .
3 . جسم شهدا حيات دارد و نعمت مىبيند ، مانند فرد خوابى كه زنده است و در عالم خواب لذّت مىبيند و ديگران متوجّه نمىشوند و فقط خود فرد خواببيننده از آن نعمتها لذت مىبرد ] .
علّامه شعرانى : اين اجزاى بدن كه لطيف گشته و با اين حال قابل تعلّق روح است ، البتّه پس از متلاشى شدن و پوسيدن بدن عنصرى تا قيامت باقى است كه لذّات و عقاب برزخ را درك كند و در قبر است يا از مسامات خاك بيرون مىآيد . بنابراين ، قول اوّل كه مضمون روايات است ، موافق عقل نيز هست و صحيح است و قول دوم سخيف . « 2 »
مؤلف : در تفسير آيت و احوال شهدا خلاف كردهاند : عبد اللّه عبّاس و حسن بصرى گفتند : ايشان زندهاند بأرواحهم و أجسادهم ، بامداد و شبانگاه ، روزى به ايشان
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) آيهء 154 .
( 2 ) . منهج الصادقين ، ج 1 ، ص 365 .