آب : آب ، عامل مهمى در طبيعت براى نظافت و تصفيه محيط زندگى و بر طرف كردن كثيفىها است . روشن است باران ، هوا را تصفيه و ميكروبها و گرد و غبار در هوا را در خود محلول و به زمين مىريزد . پس از تصفيه هوا احياناً آب بارانها و برفها در مخازن زمين جاى استراحت براى خود باز مىكنند و در موقع عبور در اعماق زمين در بين شكاف آن كثيفىها را تحويل طبقات خاك و شن و غيره داده و خود در اعماق زمين در اثر خستگى از مسافرتهاى طولانى استراحت موقتى مىنمايد و در اين تصفيه ، فرمانها دخالت كرده مواد كثيف و آلى فساد پذير را تجزيه نموده و محيط زندگى را پاك و پاكيزه مىنمايد .
رمز پاك كنندگى آب در طبيعت آن است كه در آب خاصيت جاذبيت زيادى وجود دارد . به مجرد رسيدن آب به آلودگى ها ، آنها را به خود جذب و در مواقعى در خود حل مىنمايد . و نيز در آب ( چنانچه قبلًا گذشت ) حيوانات ريز ذره بينى مفيد بسيارى موجود است كه آنها را فرمانهاى ازتى ناميديم .
اين جانداران مفيد ، زبالهها و كثيفىها و مواد فساد پذير را به مواد كانى بى آزار تجزيه مىكنند . از اين رو به مقتضاى فطرت ، عموم مردم در تطهير و نظافت نظر خاصى در مورد آب دارند كه نسبت به ساير مطهرات ندارند . چنانچه فقهاء نيز در مبحث مطهرات شرعى اهميت فراوانى به آب دادهاند .
خاك : خاك و زمين ، در عمل نظافت و تصفيه طبيعت ، همين نقش آب را بازى مىكند و اگر بالاتر يا مساوى با آب نباشد ؛ چندان هم كمتر نيست . چنانچه آب خاصيت جذب آلودگىها را دارد ، زمين و خاك ( البته خاك خشك ) هم خاصيت جذب ذره (
Adsorption )
دارد كه در نابود كردن ميكروبها و ذرات مواد آلى فساد پذير ، كمتر از قوه جاذبه آب نيست . « 1 »
هامش
( 1 ) . مطهرات در اسلام ، ص 27 .