رسيده كه اختلاف اتم هر عنصرى با اتم عنصر ديگر به واسطهى اختلاف در شمارهى الكترونهاى آنها است يا اختلاف در نوترونها با پروتونها است ، كه سبب تعدّد عناصر و اختلاف آنها گرديده چنانچه تصرّفى در شمارههايش بشود و كم و زياد پيدا كند ، اتم عنصرى به اتم عنصر ديگر تبديل مىگردد ، مثلًا اگر دو اتم هيدروژن با هم تركيب شد ، يك اتم هليوم به وجود مىآيد ، زيرا هليوم كه بعد از هيدروژن سادهترين عنصر است داراى دو پروتون و دو الكترون و دو نوترون مىباشد .
به همين جهت است كه بعضى از ماترياليسمها معتقدند كه مادّهى اوّليهى عالم ، هيدروژن است كه در طول زمان به عناصر ديگر مبدّل گرديده ، يعنى هستهها پهلوى هم جمع شده ، عنصر ديگرى به وجود آمده ، مثلًا هستهى اتم هيدروژن جمع شده يك اتم اكسيژن از آن به وجود آمده ، « 1 » يا دو اتم هيدروژن جمع شده يك اتم هليوم از آن به وجود آمده است .
اگر چه اين فرضيه مثل بسيارى از تئورىهاى مادّيين مبناى صحيحى ندارد و طبق علم روز قابل ردّ است ، نظير فرضيهى بطليموس كه امروز
هامش
( 1 ) . اينجا نيز اشكالى به نظر نگارنده مىرسد كه به ماترياليسمها متوجّه است : از تركيب چند هيدروژن نمىتوان گفت عنصر ديگرى به وجود آمده ، زيرا اگر هستهى هيدروژن يك اكسيژن شود ، بايد هر يك اتم اكسيژن وزنش با هستهى اتم هيدروژن مساوى باشد و حال آن كه وزن يك اتم اكسيژن شانزده برابر يك اتم هيدروژن است .