« إنّ اللَّه لايغيّر ما بقوم حتّى يغيّروا ما بأنفسهم » ؛ « 1 » - « 2 » « ( اما ) خداوند
سرنوشت هيچ قوم ( و ملتى ) را تغيير نمىدهد مگر آنكه آنان آنچه را در خودشان است تغيير دهند . »
هامش
( 1 ) . رعد / 11 .
( 2 ) . نكتهى علمى : تبديل و منقلب شدن شراب به سركه در حديث مذكور ، امرى است عادّى و طبيعى و در حقيقت انقلاب ماهيت نيست ، چرا كه اين انقلاب بسا خود به خود حاصل مىشود ؛ زيرا فرمول شيميائى شراب كه آن را الكل اتيليك خوانند ، با فرمول استيك كه سركه است چندان تفاوتى ندارد و هر دو مركب از اكسيژن و هيدروژن و كربن به نسبت معين است .
اين تبديل و انقلاب به وسيلهى عوامل غير مرئى ( جانداران ريز ذرّه بينى ) ميكروسكوپى انجام مىگيرد ؛ چنانچه پاستور فرانسوى كه تا سال 1895 ميلادى مىزيسته ، حيوانات ذرّه بينى و ميكروبهاى مفيد و مضرّ را كشف كرد و در بيوگرافى آنها مطالعات عميقى نمود و عمل آنها را شناخت و خدمات شايانى به عالم علم و بهداشت عمومى دنيا نموده و نام نامى خود را زنده و پاينده قرار داد .
از آن جمله علّت انقلاب شراب را به سركه پيدا كرد و اعلام نمود كه اگر در ظرف شراب باز باشد ، حيوانات ذرّه بينى در هوا موسوم به بچّه سركه هجوم مىآورند و اكسيژن هوا را گرفته ، داخل شراب مىكنند ، در نتيجه آن شراب به سركه و آب تجزيه مىشود .
امّا انقلاب مس يا نقره به طلا كه در حديث اوّل گذشت ، مسألهاى است كه از قديم الايام بين فلاسفهى قديم مورد مشاجره بوده ، بعضى مثل بوعلى سينا منكر امكان انقلاب ماهيت بودند ، بعضى هم آن را ممكن مىدانستند و ارباب اكسير در مقام تبديل ماهيت مس به طلا بودند و براى كيمياگرى حقيقت قائل بودند .
علماى ژئولژى ( دانشمندان زمين شناس ) عمر كرهى زمين را متجاوز از دو ميليارد سال يا بيشتر تخمين زدهاند و از طرق مختلف براى اثبات مطلب ادلّه به كار بردهاند .
يكى از دليلهاى آنها فسيلها هستند كه در حفريات زمين كشف شده كه در آن فسيلها مواد گياهى و جانورى تحجّر پيدا كرده و در بعضى از آنها ديده شده كه اورانيوم و راديوم و سرب ، اين سه عنصر به ترتيب در جوار يكديگر قرار گرفتهاند .
از اين رو حدس زدهاند كه چون اورانيوم خاصيت راديو اكتيويته دارد وپيوسته تشعشع مىدهد ، به مرور زمان از هستهى مركزى آن كاسته شده تا بالاخره هستهى مركزى آن در اثر تشعشع دادن مساوى با هستهى مركزى راديوم شده ، در نتيجه اتم اورانيم به اتم راديوم مبدّل مىشود و چون هستهى راديوم نيز تشعشع مىدهد از آن هم كاسته شده تا مىرسد به طول زمان به هستهى مركزى سرب و در نتيجه راديوم مبدّل به سرب مىشود . و طول زمانى كه لازم است تا اين فعل و انفعالات و تبدّلات حاصل گردد به قانون رياضى حساب كردهاند و به حدس و تخمين براى عمر كرهى زمين متجاوز از دو ميليارد سال در نظر گرفتهاند .
گذشته از صحّت و سقم اين فرضيات و حدسيات ، محل شاهد ما اين است كه تبديل عنصرى به عنصر ديگر ممكن الوقوع است و از محالات نيست بلكه علم امروز آن را تأييد مىكند .