شكل ، معصيت است . در اين رابطه ، غيبت ، تهمت ، فتنه گرى ، حقد و كينه ، مكر و حيله ، فساد جنسى ، قذف ، چشم چرانى ، تجسّس ، تحقير ، آزار ، دروغ گفتن ، عيبجوئى ، شماتت ، افشاء اسرار ، غضب و . . . تحريم شدهاند .
قال زين العابدين على بن الحسين عليهما السلام :
« مَنْ كَفَّ عَنْ اعْراضِ المُسْلِمينَ اقالَ اللَّهُ عَثْرَتَهُ يَوْمَ الْقِيمَةِ » « 1 »
ناگفته پيداست كه هر كدام از حقوق سه گانه مستثنياتى دارد كه آثار و عواقب برخى افعال خود انسان مىباشند . مثلًا جان كسى كه به حريم جان انسانى تجاوز كردهاست ، محترم نيست و حكم قصاص بر او جارى مىشود و يا كسى كه مرتكب جنايت مالى شده است ، اموالش محترم نبوده و بايستى به پرداخت ديه و خسارت مجبور شود . و يا آنكه بدعتى نهاده است ، شهادت دروغى داده است ، مرتكب تجاوز به عِرض كسى گشته است ، عرض او محترم نبوده و بايد حد و تعزير را تحمل كند و يا در شهر گردانده شود و تبعيد يا حبس شود .
اينها قوانينى است كه براى حفظ حرمتهاى سه گانه و منع تجاوزهاى ديگر و تنبيه متجاوز ، وضع شدهاست .
3 - ظلم به خود
روان آدمى و اعضاء و جوارح وى بر او حقوقى دارند ، رعايت اين حقوق عدل و تجاوز به آن ظلم است .
« . . . رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا وَ إِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا وَ تَرْحَمْنا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ »
« 2 »
امام سجاد عليه السلام در رسالهء حقوق خود كه از گنجينههاى اخلاقى شيعه است ،
هامش
( 1 ) - كسى كه از دست درازى به عرض مردم خوددارى كند ، خداوند لغزشهاى او را در قيامت ناديده مىگيرد . ( بحار الانوار - جلد 75 - صفحه 256 ) .
( 2 ) - ( اعراف 23 ) پروردگار ما ، ما به خود ستم كرديم و اگر ما را نبخشى و بر ما رحم ننمائى از زيانكاران خواهيم بود .