« أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّيْلِ ساجِداً وَ قائِماً يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَ يَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ إِنَّما يَتَذَكَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ »
« 1 »
در اخبار و احاديث نيز به خوف و رجاء اهميت زيادى داده شده است . به نمونههائى از رواياتى كه حالتى بين بيم و اميد را تشويق مىكنند ، توجه كنيد :
قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله :
« لَوْ تَعْلَمُونَ قَدْرَ رَحْمَةِ اللَّهِ لَاتَّكَلْتُمْ عَلَيْها وَما عَمِلْتُمْ الَّا قَليلًا وَلَوْ تَعْلَمُونَ قَدْرَ غَضَبِ اللَّهِ لَظَنَنْتُمْ بِانْ لا تَنْجُوا » « 2 »
قال على عليه السلام :
« خَيْرُ الْاعْمالِ اعْتِدالُ الرَّجاءِ وَالْخَوفِ » « 3 »
تعادل دقيق و لزوم مراعات افزون نشدن هر كدام از كفهء بيم و اميد ، نيز مورد تأكيد اخبار است چه اينكه سنگين شدن هر كفه به همان اندازه يأس يا ايمنى را به دنبال مىآورد .
قال الصادق عليه السلام :
« كانَ ابى يَقُول : انَّه لَيْسَ مِنْ عَبْدٍ مُؤْمِنٍ الَّا ( وَ ) فى قَلْبِه نُورانِ ، نُورُ خيفَةٍ وَنُورُ رَجاءٍ ، لَوْ وُزِنَ هذا لَمْ يَزِدْ عَلى هذا وَلَوْ وُزِنَ هذا لَمْ يَزِدْ عَلى هذا » « 4 »
هامش
( 1 ) - ( زمر - 9 ) آيا او كه بعد از رسيدن به خواستهء خود ، خدا را فراموش مىكند ارزشمند است يا كسى كه در ساعات شب به عبادت خدا مشغول است و در حال سجده و قيام از عذاب آخرت مىترسد و به رحمت خدايش اميدوار مىباشد ؟ بگو آيا دانايان با نادانان برابرند ؟ اين را تنها صاحبان خرد درك مىكنند .
( 2 ) - اگر قدر رحمت خدا را مىدانستيد بدان اتكاء مىكرديد و از اعمال نيك فاصله مىگرفتيد و به اندك اعمالى بسنده مىكرديد ، و اگر بزرگى غضب خداوند را درك مىكرديد گمان مىبرديد كه هرگز نجاتى براى شما متصور نيست . ( كنز العمال - 5894 ) .
( 3 ) - بهترين اعمال ميانهروى در ترس و اميد است . ( غررالحكم ) .
( 4 ) - پدرم ميفرمود : هيچ بندهء مؤمنى نيست مگر اينكه در دلش دو نور است : نور بيم و نور اميد ، اگر اين وزن شود از ديگرى بيشتر نباشد و اگر آن وزن شود از اين بيشتر نباشد . ( اصول كافى - جلد 2 - صفحه 67 ) .