آيهى
. . . لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَأْكُلُوا جَمِيعاً أَوْ أَشْتاتاً . .
. « 1 » ، حكايت از جواز غذا خوردن جمعى و فردى مىنمايد . پس در آيهى مورد بحث نيز ، " لا جناح ان تقصروا ، دلالتى بر وجوب و اباحه ندارد ، و اين دو از لوازم خارجى چون سبب نزول ، سياق و ديگر قراين پيدا مىشود . ناگفته نماند فقط تعبير « لا جناح » چنين نيست ، بلكه تعابير زيادى وجود دارند كه برداشت معنايى ويژه از آنها ، مستلزم وجود قراين حاليه و يا مقاليه است ؛ مثلا كتب و يا خير در دو آيهى « كتب عليكم الصّيام » و « ان تصوموا خير لكم » دلالت بر وجوب روزه مىكند .
به هرحال ، آيه در بيان تشريع قصر است و لزوم يا جواز آن از تفسير نبوى آيه به دست مىآيد . البته ممكن است ادعا شود كه آيه دربارهى نماز خوف است و اساسا دربارهى نماز مسافر نيست .
حديث
در منابع اهل سنت ، احاديث بسيارى آمده است كه دلالت بر واجب بودن نماز شكسته در سفر مىكنند ، كه از جمله آنها :
1 - عمر بن خطاب از پيامبر نقل كرده است كه فرمودند : صلاة المسافر ركعتان حتى يؤوب الى اهله او يموت . « 2 »
« نماز مسافر دو ركعت است تا به وطن بازگردد يا بميرد . »
2 - يعلى بن اميه مىگويد : از عمر پرسيدم حكم آيهى ليس عليكم جناح . . .
چيست ؟ با اينكه مردم در امن بسر مىبرند ، عمر گفت : از چيزى تعجب مىكنيد كه من هم تعجب كردم و از پيامبر پرسيدم ، فرمود : صدقة تصدّق اللّه بها عليكم فاقبلوا
هامش
( 1 ) - نور ، 61 .
( 2 ) - جامع الصغير سيوطى ، ج 2 ، ص 108 ؛ احكام القرآن جصاص ، ج 2 ، ص 318 .