مراد از ضرب در ارض در آيه ، سفر است ؛ زيرا سفر در واقع ، ضرب الارض و طى الارض است . مطابق اين آيه ، باكى بر مسافر نيست كه در سفر ، نماز را شكسته بخواند .
در اين آيه ، شرطى آمده است كه مفاد آن اين است كه مسافر در صورتى كه خوف از دشمن دارد باكى نيست كه نمازش را شكسته بخواند . اين عبارت كه با ادات شرط « ان » آمده است ، اين پرسش را مطرح مىكند كه آيا شرط مفهوم مخالف دارد يا نه ؟
يعنى آيا قصر در آيه بستگى به سفر خوفى ( سفر جهادى ) است يا مطلق است و هر سفرى را شامل مىشود . اگر بگوييم مفهوم شرط حجت است ، حكم قصر در آيه بستگى به سفر جهادى مىشود .
فخر رازى مىگويد : « ان » دلالت بر حصول شرط در زمان حصول مشروط مىكند و دلالت بر اين ندارد كه در صورت عدم حصول شرط ، مشروط محقق نشود . پس جمله « ان خفتم . . . » بيانگر اين مطلب است كه حكم نماز در سفر در صورت خوف ، قصر است و به اين مطلب اشاره ندارد كه حكم نماز مسافر در صورت امنيت چيست ؟ اگر گفته شود در صورتى كه خوف مدخليتى ندارد ، به عبارت ديگر اگر شرط در آيه مفهوم ندارد ، پس چرا آمده است ؟
پاسخ مىدهيم كه چون بيشتر سفرهاى پيامبر براى جنگ بوده است ، به همين خاطر خوف ذكر شده است . « 1 »
آنچه فخر بيان كرده قابل توجه است ؛ زيرا واژهى « لا جناح » در موارد متعددى وارد شده است و گاهى دلالت بر وجوب نموده و گاهى اباحه ، پس مطلق اباحه از اين واژه برداشت نمىشود . مثلا در آيهى
. . . فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلا جُناحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِما . .
. « 2 » ؛ لا جناح ، به معناى وجوب طواف ميان صفا و مروه است ، ولى در
هامش
( 1 ) - تفسير كبير ، ج 11 ، ص 22 .
( 2 ) - بقرة ، 158 .