چنين بود ؛ سپس عمر دستور داد از اذان و اقامه حذف شود . به او گفته شد چرا چنين كردى ؟
پاسخ داد : وقتى مردم بشنوند كه نماز بهترين عمل است ، در جهاد سستى مىكنند و از شركت در آن كوتاهى مىنمايند . »
سخن پايانى در اين باره اينكه در دورانهاى مختلفى در تاريخ ، حى على خير العمل ، بيان شده است . همچنانكه در زمان صاحب فخ « 1 » ، عبد اللّه بن حسن افطس در « مدينه » مؤذن را دستور داد كه در اذان حى على خير العمل بگويد . « 2 »
ابن ابى شيبه مىنويسد : على بن الحسين ، همواره براى نماز ، حى على خير العمل مىگفت . « 3 »
حلبى مىگويد : آل بويه در اذان حى على خير العمل مىگفتند و وقتى سلجوقيان سركار آمدند آن را منع نمودند . « 4 »
پس تا اينجا قابل ترديد نيست كه حى على خير العمل در زمان پيامبر گفته مىشده و عمر بن خطاب بنابر مصلحتى كه خود تشخيص داده آن را حذف كرده است .
قوشنجى از متكلمين اشاعره در شرح « تجريد الاعتقاد » مىگويد : عمر روزى بر منبر گفت :
ثلاث كن على عهد رسول اللّه ، انا انهى عنهن و احرمهنّ و هى متعة النساء و متعة الحج و حى على خير العمل . « 5 »
هامش
( 1 ) - وى ، حسين فرزند على عابد ، از نوادگان حسن بن على بن ابى طالب است كه در مدينه بر عليه حكومت عباسى قيام كرد . او در سال 168 هجرى در چهار كيلومترى خانهى كعبه در منطقهاى به نام « فخ » و در لباس احرام با يكصد تن از يارانش توسط سپاه موسى هادى ، به شهادت رسيد .
( 2 ) - ر . ك : مقاتل الطالبين ، ص 297 .
( 3 ) - المصنف ابن ابى شيبة ، ج 1 ، ص 244 ؛ سنن بيهقى ، ج 1 ، ص 424 .
( 4 ) - السيرة الحلبية ، ج 2 ، ص 305 .
( 5 ) - شرح مقاصد ، ج 2 ، ص 294 .