يعنى حد وجودى مخلوق ، از نظر بقا ، مساوى حد وجودى خالق است . فرق ما بين بشر و خدا در مرحله قدم و ازليت است . در ازليت خدا بوده است ؛ بدون اين كه انسان موجود باشد . او قديم است و اين حادث ، او علت است و اين معلول و او موجد است و اين موجود .
اما از نظر بقا و دوام ، بنده و خدا هر دو هميشگى هستند و جمله « خالدين فيها ابداً » در مورد هر يك از ايشان مصداق مىيابد ؛ اما هلاكت روح ، در اين تعبير خاص ، به معناى سقوط آن از كمالات مخصوصه است . روحى كه بايد زنده باشد و كامل شود و به پروردگار خويش تقرّب يابد ، سقوط مىكند و به انحطاط كشيده مىشود .
قرآن در اين ارتباط مىفرمايد :
« لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ يَحْيَى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ » ؛
ما آيات را فرستاديم تا هر كه هلاك مىشود ، پس از اتمام حجت حيات يابد .
در اين آيه نيز هلاكت به معناى سقوط و انحطاط به كار رفته است و چه هلاكتى بالاتر از اين كه انسان از آن مقام عالى و ارجمند و فوق تصورى كه براى آن آفريده شده است ، ساقط شود تا جايى كه از چارپايان نيز گمراهتر گردد . و اف بر آن انسانى كه نفهميده است از كجا آمده ، چرا آمده و به كجا مىرود ؟ مرگ و حياتش با كيست و دوست و دشمنش چه كسانى هستند ؟
مشاهده مىكنيد كه امام باقر عليه السلام در اين حديث شريف از زهر كشنده به عنوان موبق ياد نمىكند ؛ زيرا گاهى هلاكت جسم وسيلة السعادة است . چه نعمتى براى انسان پرهيزگار از اين بالاتر كه اين قفس را بشكند و به فراز مرتفعترى پرواز كند ؟
انحطاط روح باعث مرگ آن مىشود و هر گناهى كه از انسانى سر مىزند ، يك قدم او را به مرگ روح خويش نزديك مىسازد و هر صوابى كه به جا مىآورد ، قدمى او را به حيات و جاودانگى خويش نزديك مىنمايد .
گفتارها و نوشتارها در نشريات و مقدمه كتاب ها (فارسى) — صفحة 187
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٨٧